ریا چیست؟ و آیا آثار سجده را می­توان ریاء نامید؟

«ريا» عبارت از نشان دادن و وانمود کردن چيزي از اعمال حسنه يا خصال پسنديده يا عقايد حقه است به مردم، براي منزلت پيدا کردن در قلوب آنها و اشتهار پيدا کردن پيش آنها به، خوبي و صحت و امانت و ديانت بدون قصد صحيح الهي. و آن تحقق پيدا مي کند در چند مقام:

مقام اول و آن داراي دو وجه است: اوّل آنکه اظهار عقايد حقه و معارف الهيه کند براي اين که اشتهار به ديانت پيدا کند منزلت در قلوب پيدا نمايد درجه دوّم آن که عقايد باطله را از خود دور کند و نفس را از آن تزکيه کند به قصد جاه و منزلت در قلوب چه به صراحت لهجه باشد يا به اشاره و کنايه.

مقام دوم: و آن نيز دو مرتبه دارد: يکي آن که اظهار خصال حميده و ملکات فاضله نمايد و يکي تبري از مقابلات آنها نمايد و تزکيه نفس کند بدان غرض که معلوم شد.

مقام سوّم: که رياي معروف نزد فقها، رضوان الله عليهم است. داراي همين دو مرتبه درجه است يکي آن که اتيان به عمل و عبادت شرعي کند يا اتيان به راجحات عقل نمايد به قصد ارائه به مردم و جلب قلوب، ديگري آن که ترک عمل کند به همان مقصود.[1]

پس مي توان گفت: «ريا انجام دادن عمل براي غير خدا و نشان دادن آن به مردم است به قصد غیر الهی».

ريا در روايات

1. امام صادق ـ عليه السلام ـ در تفسير قول خداوند که مي فرمايند: «پس کسي که اميدوار ملاقات پروردگار خويش است بايد کار نيک به جاي آورد، و شريک نگرداند در عبادت پروردگارش کسي را».

فرمود: آن مردي است که چيزي از ثواب را انجام مي دهد ولي رضاي خدا را در آن طلب نمي کند بلکه فقط دنبال اين است که مردم او را پاکيزه شمارند و ميل دارد مردم بشنوند آن چه انجام داده است. پس اين کسي است که در عبادت پروردگار خويش شريک قرار داده است پس از آن فرمود: هيچ بنده اي نيست که خوبي را پنهان کند جز آنکه خداوند بعد از مدّتي آشکار مي کند و هيچ بنده اي نيست کار شرّي را پنهان کند و پس از مدّتي بگذرد تا خداوند آن را آشکار نمايد.[2]

2. اميرمؤمنان علي ـ عليه السلام ـ نقل کرده که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: «کسي که جلوه دهد کاري را براي مردم که خدا دوست مي دارد، و ظاهر کند در باطن و خلوت کاري را که خدا بد مي دارد خدا را ملاقات مي کند در حالي که بر او غضبناک است».[3]

با توجه به نکات پيش گفته چون ريا امري قصدي است صرف ظاهر شدن آثار سجده در پيشاني بر اثر سجده بدون قصد نشان دادن به مردم و بدون انگیزه الهی، هرگز ريا به حساب نمي آيد. مگر اين که کسي سجده هاي طولاني کند تا آثار آن بر پيشاني ظاهر شود که مردم به او عابد بگويند و يا کسي با سنگي پيشاني را داغ کند به قصد نشان دادن به مردم.

امّا اگر انسان در معرض ريا و وسوسه نفس باشد برای دوری از ریا مي تواند سجده طولاني بکند ولی بهتر است سعي کند اثري در ظاهر نمايان نباشد.