موضوع خاص: فلسفه زیارت
ايرادگرشبهه: مجهول
منبع شبهه: خلاصه‌ای از شبهات مندرج در کتاب‌های نقد عقائد شیعه
هدف‌های احتمالی: اعتبارزدایی از اهمیت زیارت مراقد ائمه، نقد و نفی عقائد شیعیان.
متن شبهه:
1. زیارت قبور در ابتدای اسلام توسط پیامبر نهی شد، اما پس از آنکه مردم از فرهنگ جاهلی و افتخار به قبور پدران خود فاصله گرفتند، با هدف عبرت گرفتن از سرنوشت مردگان، حکم به جواز آن صادر شد. اینک زیرارت قبور یکی از امور راجح تربیتی و اخلاقی (مستحب) در اسلام است. هدف از جواز زیارت قبور توجه به آخرت و عبرت از گذرابودن دنیا است که موجب دل‌کندن از هوس‌ها و تعلقات مادی و دل‌سپردن به خدا و زندگی ابدی است؛ وگرنه هیچ خاصیت دیگری مانند قضای حوایج، ثواب کثیر و غیره بر آن مترتب نیست. اساسا اگر زیارت قبور موجب غرور کاذب، دنیازدگی و کاهش خوف از خدا گردد، عملی مکروه خواهد بود. به همین سبب تزیین مقابر و برپایی مراسم های تشریفاتی در کنار آن جایز نیست و زیارت را از هدف اصلی آن تهی می‌سازد.
2. خفتگان در خاک، چه پیامبر و امام و امازاده و چه دیگر مردمان، صدای زائران را نمی‌شنوند و نمی‌توانند به آنان پاسخی داده و برای آنان کاری کنند؛ بنابر این سخن گفتن با مردگان، کاری عبث و درخواست حاجت از آنان شرک به خدا است. قرآن با صراحت پیامبر را خطاب قرارداده و می‌فرماید: «انک میّت و انّهم میّتون» (زمر: 30) و درباره مردگان می‌فرماید: «انك لاتسمع الموتي ...» (نمل: 80) و اگر گفته شود که پیامبر با مردمان عادی متفاوت است، قرآن می‌فرماید: «قل انما انا بشر مثلکم ...» (کهف: 110) اين آیات به خوبي دلالت مي‌كند كه پيامبر خفته در قبر و به طريق اولي اصحاب او و ديگر بندگان صالح خدا، چيزي از مناجات زائران خود را نمي‌شنوند تا به آن پاسخ دهند. در سوره مباركه مائده از زبان حضرت عیسی، پیامبر الوالعزم خدا، چنين آمده است: «... و کنت علیهم شهیدا مادمت فیهم فلما توفیتنی کنت انت الرقیب علیهم و انت علی کل شئ شهید» (117) در این آیه بر سه نکته تصریح شده: اولا شهادت پیامبران و به طریق اولی دیگران بر اعمال امت، فقط در زمان حیات آنان است، ثانیا پس از مرگ هیچ ارتباطی با انسان‌های زنده ندارند و فقط خداوند بر بندگانش رقیب است و ثالثا تنها و تنها خداوند است که مطلقا بر هرچیز شهید است و آگاهی همه انسان‌ها بر زنده‌بودن و در چارچوب محدودیت‌های بالفعل انسانی متوقف است.
بنابر این زیارت مراقد پیامبر و امامان و دیگر صالحان اگر اثر تربیتی و اخلاقی در کاهش تعلقات مادی و ازدیاد خوف خدا و انگیزه‌های معنوی داشته باشد، روا و مستحب است، اما اگر باعث غرور کاذب شده و بخواهد جای اصول اعتقادات و برتر از واجبات الهی بنشیند، روا نیست.
به همین سبب همه آنچه که در فضائل زیارت قبور و ثواب‌های عجیب و غریبی که در کتاب‌های مزار برای زیارت قبور برخی از صالحان، نوشته شده جعلی و خرافی و با مبانی دین در تضاد است. چگونه است که زیارت خود پیامبر و امام در زمان حیاتشان ثوابی ندارد، اما زیارت قبور آنان پس از مرگ، موجب ثواب‌های شگفت انگیزی مثل هزاران حج و عمره می‌شود؟! چگونه است که پیامبر و اولیا در زمان حیاتشان مثل دیگر مردمان می زیسته‌اند و قدرت قضای حوائج دیگران را جز به مقداری عادی نداشته‌اند، اما پس از مرگ‌شان قدرت‌های فرابشری یافته و چونان خدای حی قیوم همه جا حاضر و ناظر و قاضی حاجات می‌شوند؟!
پاسخ اجمالی:
1. بر اساس برخی از روایات دینی، اعمال بندگان علاوه بر نیات و انگیزه‌های عاملان، بر اساس ملاک سختی و آسانی آن اعمال نیز مورد سنجش قرار می‌گیرد: «أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ أَحْمَزُهَا».
2. صرف انجام عمل یا تلفظ و خواندن دعایی هرگز نمی‌تواند ثواب‌های نام‌برده را در پی داشته باشد. بلکه اگر این گونه دعاها و اعمال سبب تکامل و رشد انسان شود، به گونه‌ای که اراده و اختیار و اعمال انسان کاملا مطابق خواست و اراده الهی قرار گیرد و او تجسم عینی اراده خداوند و تجسم عینی مضمون ادعیه گردد، چنین دعایی قطعا می‌تواند به قدری مورد محبت الهی باشد، که ثواب‌های فراوانی در مقابل آن قرار دهد. در روایات فراوانی بر ارزش و اهمیت عنصر معرفت در پذیرش و اثربخشی زیارت تأکید شده شده است. حتی در مورد فریضه حج روایاتی وجود دارد که در آن، حجی را که به ارتباط با امام زمان معصوم منتهی نگردد، حج جاهلی به حساب آورده شده است.
3. از مجموع روایاتی که درباره زیارت وارد شده، می‌توان استنباط کرد که عنصر معرفت خدا و ولی خدا، در ارزش زیارت، نقش اساسی دارد؛ زیرا معرفت است که انسان را به حقیقت عبودیت می‌رساند و او را به منبع اصلی تمام فیوضات و کمالات وجودی، یعنی خدا متصل می‌کند.
منابعی برای مطالعه بیش‌تر:
• زمخشرى، محمود بن عمر، أساس البلاغة، بیروت، دار صادر، چاپ اول، 1979م.
• بهایی، بهاءالدین، مفتاح الفلاح فی عمل الیوم و اللیلة، بیروت، نشر دار الأضواء، بی‌تا.
• ابن قولویه، جعفر، كامل الزيارات، ناشر مرتضوی نجف، سال 1356 ق، چاپ اول.
• جوادي آملي، عبدالله، آداب فناي مقربان، نشر اسراء، 1381، قم.
• اميني، عبدالحسين، الغدير، مؤسسه الاعلمي، بيروت.
• صدوق، محمد بن علی، من لايحضره الفقيه، انتشارات كتابخانه صدوق، تهران 1367.
• نظامي، علما، سيماي ائمه اطهار در زيارت جامعه كبيره نشر مرتضي، 1374.
ایده‌هایی برای مقابله:
تهیه و انتشار موشن‌ها، پادکست‌ها و عکس نوشت‌هایی درباره فلسفه، آداب، شرایط و آثار زیارت، مقالات علمی درباره ماهیت و فلسفه زیارت وتمایز آن از رفتارهای مشرکان و نیز تهیه مجموعه‌های داستانی و روایی از تجارب زیسته زائران مراقد ائمه علیهم السلام.، ساخت مستند.
دیدگاه کاربران
برای مشاهده و ارسال دیدگاه وارد حساب خود شوید.