در اينجا (مولی) به معناي دوست است، نه خليفه چنانچه در سوره محمد آيه ده خداوند مي فرمايد:
﴿ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَأَنَّ الْكَافِرِينَ لا مَوْلَى لَهُمْ﴾ (محمد: 11). يعني: «اين به سبب آن است كه خداوند دوست (كار ساز) مسلمان است و به سبب آن است كه كافران را هيچ كار سازي نيست». و نيز در سوره دخان آيه 41 خداوند مي فرمايد:
﴿يَوْمَ لا يُغْنِي مَوْلىً عَنْ مَوْلىً شَيْئاً وَلا هُمْ يُنْصَرُونَ﴾ (الدخان: 41). يعني: «روزي كه دفع نكند هيچ دوستي از دوست ديگر چيزي را و نصرت داده نمي شود».
و چندين آيه ديگر كه در همه مولی به معناي دوست است و مطلقاً به معناي خليفه بكار نرفته است.
در زبان عربي واژههایی داريم كه دارای معانی متعددی ميباشند، مانند همين واژه «مولی» ازماده «ولی» - و، ل، ی - كه در صيغه ها(اسم،فعل ومفرد،جمع ) و شكلهای مختلف(ولی، مولی، اولی و امثال اينها) ، بيش از 200 مرتبه در قرآن کریم ذكر شده ودر معانی گوناگونی استعمال شده است:
- دوست و صديق: «يوم لا يغني مولاً عن مولاً شيئا».
ـ وارث: «إنّي خفت الموالي من ورائي»؛
- سيّد، مالك:« و هو كَلٌّ عَلى مولاه»
- ناصر و ياور: «ذلك بأنّ اللّه مولي الّذين امنوا و أنّ الكافرين لا مولي لهم»
- اولی وسزاوارتر: «مأواكم النّار هي مولاكم»
البته با دقت در اين معاني ميتوان به يك وجه مشتركي رسيد و آن، اولويت داشتن و سزاوارتر بودن است،[1] زیرا «مولي» كه در اصل به معناي قرار گرفتن چيزی در كنار چيز ديگر است به نحوی كه فاصله ای در كار نباشد[2] و براي آن مصداقهای بسیاری است،به عنوان مثال، دوست دررعایت حقوق و ياري رساندن به دوستِ خود، اولي و سزاوارتر از ديگران است همانگونه كه وارث نسبت به میراث میت سزاوارتر از ديگران ميباشد. ناصر و ياور،اولی وسزاوارتر است به این که پيمان دفاعي خود را رعايت نمايد ، و مانند اينكه سيد نسبت به ادارهي امور عبد و غلام خود، از ديگران سزاوارتر است، همان طوري كه مشركين وكافران نسبت به داخل شدن در آتش دوزخ، از ديگران سزاوارتر هستند، لذا در تمام معاني «ولي» ميتوان معناي سزاوارتر بودن در ولايت، و اولويت داشتن در آن ولايتي كه متناسب با سياق آيات است را درنظر گرفت، پس بين معاني متعدد «ولي» تضاد و اختلاف نيست.
اما واژهي مولي در حديث غدير: علاوه بر مطالبی قبلی، بانگاهی گذرا چگونگی وکیفیت برگزاری واقعه ی غدير خم :
ـ اعلان کردن مسلمانان به اين که آخرين حج رسول خدا(ص) ميباشد، از این رو،مسلمانان از مناطق دیگرسعي كردند تا در آخرين حج رسول خدا(ص)شرکت کنند.
- نزول آیه تبلیغ «يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ ای رسول ما آنچه كه از طرف خدا فرستاده شده، به مردم ابلاغ كن و اگر ابلاغ نكنى رسالت خود را انجام ندادهای» (67/ مائده).(عدم انجام این ماموریت برابربا ازبین رفتن زحمات بیست و سه ساله رسالت رسول خدا(ص)) ابن أبي حاتم الرازي تفسير ابن أبي حاتم تحقيق : أسعد محمد الطيب ناشر : المكتبة العصريةج4 ص1172
ـ دستور به توقف وتجمع جمعیت انبوه حجاج درزمان جدایی آنان ودرناحیه ای نامطبوع (غدیر خم)
ـ ايراد خطبهاي طولاني و يادگار گذاردن، دو ميراث گرانبهایی که جدایی بینشان نیست يعني قرآن و عترت.
ـ اقرار گرفتن از مردم به این که آن حضرت(ص) اولی وسزاوارتر ازخودشان نسبت به خودشان است.
با درنظر گرفتن اين موارد، آيا شايسته است كه رسول خدا(ص)در آن شرايط بخواهند اعلان نمايند كه ای مردم هر كس من دوست او هستم علي (ع) هم دوست او است؟! در صورتی كه مسألهی دوست بودن مؤمنان، با یک دیگر ، پیش ازاین اعلان شده بود: «والمؤمنون و المؤمنات بعضهم اولياء بعض»[3] يعني مردان و زنان با ايمان ، دوستان يكديگرند. و«انماالمومنون اخوه»[4] همانا مومنان بایک دیگربرادر هستند.
از طرف ديگر، مسألهي ديگر، مسألهي دوست داشتن علي (ع) براي همه روشن بود و همه از علاقهي شديد و محبت وافر رسول خدا(ص)نسبت به حضرت علي (ع) با اطلاع بودند و نيازي به اين همه مقدّمهچيني نداشت، پس آیا می تواند مسئله ای غیر از جانشینی و ولایت حضرت علی (ع)باشد؟
- اگر فرضا مراد از مولی، جانشینی و إمارت نبود بلکه به معني محبت و دوستی بود، بايد اينچنين ميفرمودند:
من أنا أحبه فعلي يحبه
که در اين صورت معناي لَغْوي ميشد و دون شأن رسول خدا(ص)است که جمعیت انبوه 120 هزار نفر را جمع کند و بگويد که هر که را که من دوست دارم، علي هم او را دوست دارد. يعني چه؟
- اصلا رسول خدا چه کلمه ای گويا تر و پر محتوا تر و جامع تر از "ولي" را باید به کار می بردند تا معنی جانشینی پس از خود را برساند که هم ارتباط عاطفی وهم اولی وسزاوارترنسبت به دیگران رابرساند وهیچ ایرادی هم به آن وارد نشود ؟( اگر هرکلمه دیکر هم بیان می کردند باز هم افرادی با دست آویزهای واهی شروع به بهانه گیری می کردند)
]]>
دیدگاه کاربران
برای مشاهده و ارسال دیدگاه وارد حساب خود شوید.