تقابل حوثی‎ها با دولت یمن

حکومت یمن و شخص علی عبدالله صالح در سال‌های دهه نود قرن بیستم از حزب الحق و هم‌چنین تنظیم الشباب المؤمن حمایت می‌کرد و منابع مالی در اختیارشان قرار می‌داد؛ اما این روابط پس از حوادث یازده سپتامبر و حمله آمریکا به افغانستان و عراق تغییر کرد. گروه حوثی، دولت یمن را دست‌‎نشانده آمریکا می‌دانست و از بی‌توجهی دولت به مردم و فقر عمومی انتقاد می‌کرد. حسین الحوثی پس از حمله آمریکا به افغانستان و عراق و هم پیمان شدن دولت علی عبدالله صالح با آن و روابط مخفی با اسرائیل، مواضع تندی را علیه آمریکا و اسرائیل اتخاذ کرد. این مواضع همراه با وجوب سردادن تکبیر و شعارهای علنی علیه آمریکا، اسرائیل و برائت از استکبار در هر نماز توسط حسین الحوثی در سال ۲۰۰۳م، حوثی‎ها را وارد قیام گسترده در یمن کرد. دولت یمن که پس از حادثه یازده سپتامبر با امریکا هم‌پیمان شده بود، با طرفداران جریان حوثی به شدت برخورد کرد.

جنگ اول دولت با حوثی‎ها

پس از این درگیری‌ها دولت یمن علیه حوثی‎ها اعلان جنگ کرد و برای دستگیری حسین حوثی ۵۵۰۰۰ دلار جایزه تعیین نمود. در تابستان ۲۰۰۴ تهاجم به صعده آغاز شد. در جریان این درگیری‌ها ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ نفر کشته شدند. پس از سه ماه درگیری، ارتش یمن توانست با محاصره منطقه و استفاده از انواع سلاح‎‎های سنگین، حسین الحوثی و حدود هفتصد تن از همراهان او را به شهادت برساند.

رهبری مستقیم بدرالدین الحوثی

بدرالدین الحوثی یکی از مراجع بزرگ زیدیه در دوره معاصر به شمار می‎رود. وی به عنوان رهبر معنوی جنبش انصارالله و یکی ازپایه گذاران حزب الحق به شمار می‎رود. به لحاظ فکری جنبش انصارالله یمن وام‎دار اندیشه‎های بدرالدین الحوثی است. بدرالدین حوثی در کنار برخی از علمای زیدی یمن در قرن چهاردهم و پانزدهم نظیر مجدالدین مؤیدی برای مقابله با سلفی گری و وهابیت نقش ایفا کرده است. وی با شروع قیام امام خمینی از انقلاب ایشان حمایت کرد و تحت تأثیر اندیشه‎های امام قرار گرفت. بدرالدین الحوثی بر اثر فشارها و تهدیدهای وهابیت، از یمن به ایران آمده و مدتی در قم اقامت کرد.

بدرالدین الحوثی پس از شهادت فرزندش حسین، سکونتش در صنعا را رها کرد و به کوهستان‌های صعب العبور صعده رفت و با رد پیشنهادهای حکومت به نبرد با دولت مرکزی در شمال یمن پرداخت. او رهبری مستقیم جنبش حوثی‎ها را بر عهده گرفت.

جنگ دوم دولت یمن با حوثی‎ها

دولت یمن برای سرکوب مجدد حوثی‌ها جنگ دوم را در صعده شروع کرد و پس از مدتی نبرد با حوثی‌ها در ۲۷ مارس ۲۰۰۵، دولت یمن پایان جنگ دوم را اعلام کرد اما فشارها علیه شیعیان پایان نیافت. زیدیان هدف حملات نظامی قرار گرفتند و برگزاری هرگونه مراسم مذهبی ممنوع شد.

دولت یمن به دستور علی عبدالله صالح به مساجد شیعیان حمله کرد، تمامی کتاب‌های مقدس از جمله نهج البلاغه و صحیفه سجادیه در صعده و صنعا جمع‌آوری و به میدان مرکزی شهر صنعا به نام «ساحةالحریة» (میدان آزادی) منتقل شده و در برابر چشم مردم پایتخت به آتش کشیده شدند. نیروهای نظامی به فرماندهی علی محسن الاحمر حملاتی به مناطق شیعه‌نشین داشتند و در این میان از سلاح‌های نامتعارف و بمب‌های خوشه‌ای استفاده کردند. برای بازدارندگی از جنبش شیعیان، نظامیان یمنی پس از سوزاندن پیکرهای برخی رزمندگان شیعه، آنان را با طناب به خودروهای نظامی بستند و در برابر چشم مردم کیلومترها روی خاک کشیدند

جنگ‌های سوم تا ششم صعده

در فاصله میان سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۹م، نیروهای ارتش یمن و حوثی‌ها چندین بار با یکدیگر روبرو شدند که منجر به کشته شدن شماری از طرفین و بازداشت تعداد زیادی از وابستگان به حوثی‌ها شد و هر بار نیز با وساطت کشورهای خارجی چون قطر و یا شرایط خاص کشور یمن و یا میانجیگری بزرگان قبایل یمن این جنگ‌ها خاتمه می‌یافت.

سنگین‌ترین این جنگ‌ها عملیات زمین سوخته بود. دولت یمن در اوت ۲۰۰۹ این عملیات را علیه حوثی‌ها در صعده آغاز کرد که به جنگ ششم صعده نیز معروف است. در این جنگ، دولت یمن از امکانات گسترده‌ای برای دست‌یابی به اهدافش استفاده کرد. در این جنگ صدها نفر از مردم و نیروهای نظامی کشته شدند و صدها تن از علما و فعالان سیاسی و فرهنگی به دست نیروهای امنیتی ترور شده و یا به زندان افتادند. رهبری شیعیان در این جنگ با سید عبدالملک حوثی و برادرش سید یحیی الحوثی  (دیگر فرزندان بدرالدین الحوثی) بود.

این درگیری به خاک عربستان سعودی هم کشیده شد و سبب شد ارتش عربستان به مواضع این گروه حمله کند. در این درگیری‌ها حکومت مرکزی یمن و مداخله برخی کشورها (عربستان و آمریکا) در یک طرف و مبارزان حوثی و جدایی‌طلبان جنوب این کشور در طرف دیگر بودند. این درگیری‌ها در ۱۲ فوریه ۲۰۱۰ با فرونشستن ناآرامی‌ها و تمایل دوطرف برای مذاکره پایان یافت.

جنگ ششم نشانگر تقویت قدرت نظامی و عملیاتی شیعیان در رویارویی با نیروهای دولتی است. شیعیان تا نیمه‌های جنگ موفق به انهدام سه فروند هواپیمای جنگنده سوخو، یک فروند بالگرد نظامی و ده‌ها دستگاه از تانک‌های ارتش شدند.

تحولات پس از آغاز بیداری اسلامی

با گسترش موج بیداری اسلامی در کشورهای عربی منطقه، جوانان یمنی نیز برای سرنگونی حکومت یمن دست به قیام زدند. این قیام با حمایت حوثی‌ها و شخص عبدالملک حوثی روبرو شد و دامنه اعتراضات مجددا در صعده بالا گرفت. در نتیجه این درگیری‌ها، حوثی‌ها توانستند در مارس ۲۰۱۱ بر استان صعده مسلط شوند و اداره این استان را در دست بگیرند.

انقلاب جنبش انصارالله، موج دوم بیداری اسلامی در یمن

فرجام بیداری اسلامی یمن در سال ۲۰۱۱م به طرح شورای همکاری خلیج فارس به رهبری عربستان سعودی منجر شد. در این طرح قرار بود گفتگوهای ملی میان تمام احزاب و جریان‎های یمنی برای دست‎یافتن به توافقی جامع جهت تدوین قانون اساسی و حکومت جدید در سال‎های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۳م صورت بگیرد.

این گفتگوها نتایجی را در برداشت که از جمله آن تقسیم بندی یمن به چند اقلیم بود. اما این تقسیم بندی در عمل به اقلیم‎های شش گانه تبدیل شد که به این شکل، مورد قبول جنبش انصارالله و برخی گروه‎های یمن نبود. به نتیجه نرسیدن طرح تدوین قانون اساسی، استمرار فساد حکومتی و ناکامی دولت در تأمین نیازهای ضروری مردم و محقق نشدن طرح شورای همکاری خلیج فارس زمینه ساز موج دوم بیداری اسلامی در یمن شد. جنبش انصارالله با همراه کردن بسیاری از قبایل و بزرگان زیدی، انقلاب خود را فراگیر کرد.

جنبش انصارالله؛ از فراگیر شدن انقلاب تا دفاع در برابر تجاوز عربستان سعودی

جنبش انصارالله در ابتدا صعده را به کنترل خود در آوردند، پس از تسلط بر صعده حرکت خود را به سمت صنعاء پایتخت یمن آغاز کردند و در این مسیر ابتدا شهر دماج که یکی از مراکز اصلی سلفیه و وهابیت در یمن و شبه جزیره به شمار می‎آمد، را تصرف کردند. حوثی‌ها در ژانویه ۲۰۱۴ وارد این شهر شدند. سپس در ادامه اقدامات انقلابی خود، استان عمران را در ژوئیه ۲۰۱۴ تصرف کردند و وارد مرکز این استان شدند؛ حوثی‌ها بعد از عمران وارد صنعا شدند و پس از مدتی درگیری با حکومت یمن در تاریخ ۳۰ شهریور ۱۳۹۳ش(۲۱ سپتامبر ۲۰۱۴) توانستند بیشتر بخش‌های مهم پایتخت یمن (صنعا) از جمله کنترل مراکز دولتی و ساختمان رادیو تلویوزیون را در صنعا به دست بگیرند و ضمن مجبور کردن محمد سالم باسندوه، نخست‌وزیر وقت یمن، به استعفا، توافق برای شکل‌گیری دولتی جدید را رقم زنند. رئیس جمهور یمن نیز برای آرام کردن انقلابیون، دو نفر از رهبران حوثی‎ها را به عنوان مشاور خود انتخاب کرد. این اقدام رئیس جمهور نیز انقلابیون را راضی نکرد آنها اعلام کردند که به پیروزی در صنعا قانع نمی‌شوند و تا تحقق تمام مطالباتشان و تشکیل نهایی دولت واقعی وفاق ملی با حضور تمام اقشار سیاسی کشور به اعتراضات خود ادامه می‎دهند؛ نارضایتی جنبش انصارالله و جریانهای همسو با این جنبش، منجر به استعفای خالد بحاح، نخست وزیر دیگر دولت منصور هادی شد. به دنبال این اقدام، منصور هادی نیز در ۲۱ ژانویه ۲۰۱۵ استعفای خود را اعلام کرده و آن را به مجلس نمایندگان تقدیم کرد

قرار شد استعفای رئیس جمهور در جلسه‎ای، در مجلس نمایندگان بررسی گردد. با برگزار نشدن جلسه بررسی استعفای رئیس جمهور، یمن با بحران خلأ سیاسی مواجه شد. جنبش انصارالله با برگزاری کنفرانس ملی یمن به گروه‎های سیاسی سه روز مهلت داد تا بحران سیاسی را حل کنند. یک روز پس از مهلت سه روزه و عدم توافق گروه‎های سیاسی برای حل بحران یمن، انصارالله در بیانیه‎ای منصور هادی را برکنار و به دنبال آن مجلس ملی انتقالی متشکل از ۵۵۱ نفر، جایگزین مجلس نمانیدگان شد. همچنین مقرر شد شورایی شش نفره، ریاست جمهوری یمن را در دوره انتقالی اداره کنند.

به دنبال این اقدام، منصور هادی به عدن گریخته و با اعلام پس گرفتن استعفای خود، اقدام به تشکیل دولت موقت در عدن نمود. همزمان با این اقدام، ائتلافی از کشورهای منطقه به رهبری عربستان سعودی در ۲۶ مارس ۲۰۱۵م، در حمایت از منصور هادی، حملات هوایی و دریایی شدیدی را به یمن آغاز کردند که به دنبال آن بسیاری از زیرساخت‎ها، مراکز نظامی و غیر نظامی یمن ویران شد.

انصارالله و کمیته ‎های مردمی نیز پس از حملات هوایی ائتلاف ابتدا مناطق مختلف یمن را برای مقابله با القاعده و نیروهای هم‎پیمان با ائتلاف به کنترل خود در آوردند. اما پس از گذشت حدود دو ماه از تجاوز ائتلاف به رهبری عربستان سعودی، جنبش انصارالله و نیروهای مردمی به همراه ارتش یمن در پاسخ به تجاوزات ائتلاف، عملیات‎های متعددی را علیه عربستان انجام داد. با گسترش حملات ائتلاف، انصارالله یمن با هدف توقف حملات، از موشک بالستیک علیه سعودی استفاده کرد.

تقابل بین انصارلله یمن و نیروهای متجاوز سعودی و مزدوران داخلی آنان، بیش از 5 سال است که ادامه دارد.