مطلب روز

ام البنین و نقش آفرینی او در کنار امامت

  • نشان کردن

ام‌البنین (س) که الگوساز و مربی الگو است در همسرداری وحمایت از علی (ع) و امامت و ولایت، برای همسران شهدای انقلاب اسلامی وشهدای حرم و حریم اهل‌بیت (ع)بهترین الگو و سرمشق است.

برخی از بانوان بزرگ اسلام نقش موثری در پیش‌برد اهداف دین و حفظ آن داشته‌اند؛ اگرچه نقش آنها چندان بازگو یی نشده است؛ نقش مادرانه و همسرانه این بانوان بزرگ که در کنار امامت به نقش‌آفرینی پرداخته‌اند بسیار برجسته بوده است که باید با گفتمان‌سازی برای الگودهی و ایجاد انگیزه و توان و تربیت نسل در میان بانوان این نقش‌ها باید با ادبیات و هنر امروزی باز تبیین شود.

از جمله این بانوان ام‌البنین مادر فرزندان رشید و همسر امیرمؤمنان(ع) است – ام‌البنین هم همسر شهید است وهم مادر چندین جوان رشید و شهید و دلاور که مدافع حرم امام حسین (ع) بوده‌اند؛

جایگاه زن و نقش او قبل از اسلام و بعد از اسلام

ببینید آنچه مسلم است نگاهی که جوامع بشری نسبت به زن داشتند تا ظهور اسلام تحقیر آمیز بود اما اسلام همه  این دیدگاه‌ها را دگرگون و جایگاه واقعی زن را در آفرینش به او داد؛ نگاهی که پیامبر(ص)به زن داشت و رتبه زیستی که برای او تعریف کرد با همه  دیدگاه‌ها تمایز داشت و این نگاه همان نگاه پروردگار متعال بود که از طریق وحی به پیامبر(ص) عنایت گردید و با چنین نگاهی جامعه‌ٔ نوینی تأسیس کرد؛ بنیان تربیتی این جامعه را با زنان و نقش برجسته آنان تجدید بنا و مورد بازنگری جدید قرار داد؛ زن در جامعه اسلامی زیربنای زندگی سالم و همه ترقی‌ها و پیشرفت‌ها است و اصلاح جامعه از خانواده و اساس تربیت و اصلاح مادر است به این جهت است که نقش مادری در اسلام و حرمت او معادل بهشت شمرده شده است؛ لذا جامعه اسلامی با دیگر جوامع این تفاوت اساسی را دارد؛ در نگاه نبوی که همان نگاه اسلام است برجسته‌ترین نقش تربیت انسان به زن داده شده است و این زنان بوده‌اند که مردان با کفایت، جهادگر، دانشمند، لایق کاردان و مدیران توانمند و شایسته  مدیریت در تمام شئون سیاسی واجتماعی و فرهنگی و نظامی را تربیت کرده‌اند. گزافه نیست که اگر سه محور مهم مدیریت جوامع (سیاست، اجتماع، فرهنگ) را در تربیت مادران بدانیم، چون انسان‌ها در دامن مادران و در سایه مهر و عطوفت آنان شخصیت وجودی و انسانی می‌یابند و با همین بنیان رشد کرد و ویژگی‌های سرشت خود را بروز می‌دهند. بر اساس آموزه‌های دین اسلام است که در میان بانوان جامعه اسلامی از صدر اسلام تاکنون چهره‌هایی بوده‌اند که نه تنها برای بانوان الگو هستند بلکه مشی آنان و روش زندگی آنان برای مردان نیز می‌تواند الهام‌بخش و سرمشق قرار گیرد. قرآن می فرماید زنان نيز مثل مردان مي توانند به معنويت کامل و والا برسند؛ با این بیان وبینش، نگاه جاهلی به زن تغییر یافت. لذا زنان در تاريخ نقش بسزایی ایفا نمودند؛ در قیام سیدالشهدا(ع) زنان نقش برجسته  پیشینی و پسینی داشته‌اند. از جمله زنان پشتیبان قیام، زنانی چون زینب کبری (س) ام کلثوم که همان زینب صغری است، رباب همسر سیدالشهدا و ام‌البنین که همان فاطمه  دوم و همسر امیرمؤمنان علیه‌السلام است؛ برخی دیگر از همسران امام حسین علیه‌السلام و زن زهیر و مادر وهب و... بودند. الگوی این زنان قهرمان، زینب کبرا(س) بود که از آغاز قیام تا پایداری اندیشه  قیام حضور داشت، تا عصر کنونی نیز نقش‌های اینان کم‌رنگ نخواهد بود و اگر نقش بانوان به‌خوبی تحلیل شود، مجموعه زیبایی ارائه خواهد شد.

این بانوان الگوی زیبا برای مادران و همسران شهدا هستند؛ ام‌البنین هم مادر شهیدان است هم همسر شهید است؛ امیرمؤمنان )ع) شهید بزرگ اسلام است.

اصالت خانوادگی ام‌البنین(س)

«تزوج امیرالمؤمنین(ع) ام‌البنین‏ الكلابية، فإنه ليس في العرب أشجع من آبائها »[1]

امیرمؤمنان با او ازدواج کرد؛ پدران او همانندی در شجاعت در میان عرب نداشتند.

آنچه درباره اين بانو، هست، نامش فاطمه است که بعدها به «ام‌البنین» شهرت يافت. دختر حزام بن خالد بن ربيعه بن عامر و حبل بن کلاب بن ربيعه بن عامر بن صعصعه، نام مادرش ثمامه (ليلي) دختر سهيل بن عامر بن مالک بن جعفر بن کلاب است؛ لبید یکی از عموهای ام‌البنین است که اشعاری در توحید قبل از اسلام سروده بود و پیامبر )ص( شعر او را می‌خواند؛ عمویش «لبيد» از شاعران بزرگ و قدیمی که صد و چهل سال و بلکه بيشتر عمر نموده است. او دوران ظهور اسلام را درک و مسلمان شده و جزء مهاجرين است که در خلافت عمر به کوفه آمد؛ تا اینکه در دوران معاويه وفات کرد ؛ او از شاعران دوران جاهليت و صاحب معلقات و قصایدی است.

ام‌البنین از قبيله کلابيه و آباء و اجدادش از پهلوانان عرب به شمار می‌روند که در جنگ‌های اعراب با ايران ذکر آن‌ها در اذهان مانده است.

انتخاب درست واصالت خانواده در همسرگزینی به‌عنوان اصل در سیره

در سیره اهل‌بیت ضوابط و اصولی هست که می‌تواند برای جوانان الگو باشد وبه‌طور عموم برای اصلاح سبک زندگی کارآمدی داشته باشد؛ لذا امیرمؤمنان (ع) در انتخاب همسر یک اصل دارد که بسیار درس‌آموز است؛ وقتی علی (ع) از برادرش سراغ همسری با تبار و نجابت و اصالت و شجاعت در عرب را می‌گیرد هم به تخصص عقیل بها می‌دهد، هم این درس را به جوانان که در انتخاب همسر روی معیارها دقت کنند؛ شجاعت صفت خوبی است لذا انسان در ازدواج باید سراغ خانواده‌ای برود که به نیکی‌ها معروف باشند این شناخت‌ها خوب و لازم است؛ بهتر است در مشاوره‌های ازدواج این مسائل گفته شود تا شکل‌گیری خانواده‌ها بر بنیان‌های معرفتی گذاشته شود نه بنیان‌های سستی چون ثروت و دارایی و زیبایی‌های فریبنده تا زندگی‌شان به مشکلات برنخورد و به طلاق و فروپاشی خانواده نکشد. این درس‌های تاریخی و سیره اهل‌بیت(ع) برای ما بسیار آموزنده است و اگر جامعه ما امروز با مشکل مواجه است؛ مشکل فروپاشی خانواده‌ها یک علت اساسی دارد و آن عدم توجه به سیره اهل‌بیت. در این مسائل از جمله انتخاب همسر و نوع رفتار در خانواده و مراسم‌های ازدواج و عروسی و پرداختن بیش از حد به تشریفات است.[2]

نقش‌آفرینی حضرت ام‌البنین سلام الله علیها

ام‌البنین در راستای حفظ دین به‌عنوان یک زن مسلمان و پیرو مکتب اهل‌بیت (ع) چندین نقش ایفا نمود:

يکي از زناني که در تاريخ اسلام، چهره درخشاني از خود به‌جا نهاده و نماد ايثار و فداکاري و عشق به اهل بيت عليهم السلام بوده، ام‌البنین سلام الله عليهاست. ام‌البنین يعني مادر فرزندان (پسر) کنیه  زنان عرب است و هر زنی که صاحب چندین فرزند برومند می‌شد او را با کنیه  ام‌البنین صدا می‌زدند.

او زني بود که فرزنداني تربيت کرد در خانه ي علي که در تاريخ به جهت تربیت درست و بر اساس موازین و اصول اسلامی ماندگار شدند و براي بشريت در وفاداري، ادب، شجاعت، سخاوت، و ايمان الگو هستند.

او ضمن رسیدگی و حرمت به فرزندان فاطمه برای پشتیبانی از امیرمؤمنان(ع) و حفظ خانواده حضرت نقش مهم داشت؛ نقش برجسته‌تر دیگر او تربیت نسل و فرزندانی است که برای حفظ دین و جهاد در راه امامت و یاری امام حسین و دفاع از حرم و حریم امامت و نقش‌آفرینی در نهضت بزرگ کربلا نمودند؛ توصیف نقش فرزندان ام‌البنین در این راستا کاری آسان نیست؛

بانویی چون ام‌البنین در یک سوی همه این تربیت‌ها نقش‌آفرین است؛ سرشت عباس (علیه‌السلام) و برادران شهید او در کربلا که در سنین جوانی بودند از شیری که در دامن این بانوی بزرگ خورده است شکل گرفته و آنچه از ادب و بزرگی و فضیلت در اوست از چنین مادری دارد. رفتار این بانو در خانه علی (ع) و خدمتی که درباره فرزندان فاطمه (س) داشته است همه قابل ذکر و تأسّی برای زنان مؤمن و مادران شهدا و همسران آنها سرمشق زیبایی است؛

نقشی که عباس و برادرانش علیهم‌السلام در کربلا و پیش از آن مانند جنگ صفین داشت که پیشاپیش امام حسین علیه‌السلام ایفا کرد و خود را فدای فرزندان و حریم و حرم فاطمه می‌نمود در حالی که برادر دیگر از بانوی دیگر بود؛ بنابراین نقش مادری فداکار در تربیت فرزندی فداکار است تا برای روزی چون عاشورا که رفتار و شخصیت عباس برای فقها و ادبا و عرفا و سالکین الگو و اسوه باشد.

عباس به منزلتی دست یافت که در قیامت همگان به آن غبطه خواهند خورد. مادری که این‌گونه الگو تربیت می‌کند ام‌البنین است.

ام‌البنين مادر يگانه سقاي تاريخ است که خود با لب تشنه به دیدار معبود رفت. او عباس نام دارد، عباس که نامش دل عارفان و شب‌زنده‌داران را صفا می‌بخشد و او باب الحوائج است؛ نام ابوالفضل (علیه‌السلام) دل مؤمنان را از آن جهت که در کربلا ايثار نمود در پيشگاه برادر بزرگش، روشني و آکنده از عشق به خدا می‌کند؛ عباس)علیه‌السلام( نماد ایثار با اخلاص در راه خداست؛ وفاداری که از عباس (علیه‌السلام) در راه ایمان به امامت و ولایت به نمایش گذاشت بی‌مانند است از این رو درس وفاداری و فهم معنای وفا وعشق را باید از دلدادگی عباس(علیه‌السلام) به مولایش آموخت. در یک سوی همه این تربیت‌ها بانویی چون ام‌البنین نقش‌آفرین است؛ شخصیت و سرشت عباس و برادرانش(علیهم‌السلام) از شیری که در دامن این بانوی بزرگ خورده است شکل گرفته و آنچه از ادب و بزرگی و فضیلت در اوست از چنین مادری دارد. رفتار این بانو در خانه علی (ع) و خدمتی که درباره فرزندان فاطمه (س) داشته است همه قابل ذکر و تأسّی برای زنان مؤمن و همسران و مادران شهدای حرم وشهدای جنگ تحمیلی است؛ نقشی که عباس و برادرانش علیهم‌السلام در کربلا داشتند و عباس پیش از آن در هر برهه‌ای مانند جنگ صفین داشت که پیشاپیش حسین علیه‌السلام ایفا کرد و خود را فدای فرزندان فاطمه می‌نمود؛ در حالی که برادر دیگر از بانوی دیگر بود که این‌گونه نبود؛

بنابراین نقش مادری فداکار در تربیت فرزندی فداکار این‌گونه است تا برای روزی چون عاشورا که رفتار و شخصیت عباس برای فقها و ادبا و عرفا و سالکین الگو و اسوه باشد.

عباس به منزلتی دست یافت که در قیامت همگان به آن غبطه خواهند خورد. مادری که این‌گونه الگو تربیت می‌کند ام‌البنین است.[3]

ام‌البنین (س) که الگوساز و مربی الگو است در همسرداری وحمایت از علی (ع) و امامت و ولایت، برای همسران شهدای انقلاب اسلامی وشهدای حرم و حریم اهل‌بیت (ع)بهترین الگو و سرمشق است.

نقش دیگر ام‌البنین در تاریخ که بسیار زیباست ومی‌تواند الگویی برای اهل هنر و بانوان ومادران شهدا وهمه مادران  باشد این است که او پس از شهادت فرزندان فاطمه و فرزندان خود ودیگر شهدا می‌آمد و در قبرستان بقیع قبرهایی برای یادبود شهدا و فرزندان درست نموده و در ستایش از ایثار آنان مرثیه‌خوانی نموده و به دیگر بانوان روایت‌گری می‌نمود و در بیداری جامعه نقش‌آفرینی می‌کرد؛ او از زیبایی‌ها فرزندان و اخلاق آنان و شجاعت عباس روایت می‌کرد و بدین‌وسیله رفتار آنان و کارشان و جهاد و ایثار را به نسل‌های بعدی منتقل می‌نمود؛ افزون بر این در مقابل روایت‌گری بنی امیه که قیام امام و همراهان را خروج بر خلیفه می‌خواندند؛ روایتی مدافعانه از کربلا داشت؛ همین کارکرد درباره حضرت زینب (س) نیز بود.

او پس از حادثه کربلا در کنار بقیع این مرثیه را می خواند ومردم را می گریاند:

يعنى ديگر مرا ام‏ البنين‏ نخوانيد كه من را به ياد شير بچه‏هايم مى‏افكنيد. تا وقتى چهار پسر داشتم ام البنين بودم، ولى امروز ديگر پسرى ندارم كه مرا ام البنين گويند. چهار پسر داشتم كه چون ستاره مى‏درخشيدند بر سر جنازه‏هايشان نيزه‏ها با يكديگر در افتادند و همه آن‏ها از ضربت نيزه بر زمين افتادند و همه با قطع رگ‏هاى گردنشان به شهادت پيوستند. اى كاش مى‏دانستم همان‏گونه كه خبر دادند، آيا درست است كه دست راست عباسم از بدن جدا شده است.[4]


[1] . ابن عنبة، عمدة الطالب، ص 327    

 [2] . سید مصطفی حسینی دشتی،معارف ومعاریف،ج1،ص869؛جمعی ازنویسندگان،دایره المعارف ‏تشیع،ج2،ص493.‏

[3] . الشيرازي، ذخيرة الدارين، ،ص:269

[4] . سماوی ،سلحشوران طف، ترجمه إبصار العين   ص83    

گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.