مايكل فيشر هم به اين انقلاب معنوي اشاره ميكند و مينويسد: «براي ايشان (امام خميني) انقلاب صرفاً يك انقلاب سياسي و يا اقتصادي نبود، بلكه يك انقلاب معنوي هم بود كه ميبايست ارزشها و معيارهاي حاكم بر دولت و رفتارهاي اجتماعي را تغيير دهد.»[18] و «انقلاب امام خميني حتي سير تطوري انسان را تغيير داد»[19] و جهانيان همچنان تحت تأثير انقلاب معنوي او قرار دارند.»[20] و اين اعجاز و معنويت انقلاب ريشه در آن چيزي دارد كه حامد الگار انديشمند مسلمان آمريكايي به آن متذكر ميشود و ميگويد: «ريشه انقلاب به موضوع امامت در ديدگاه شيعه و مسأله غيت امام عصر ـ عج الله تعالي فرجه الشريف ـ و پيامدهاي سياسي آن عقيده ارتباط دارد كه تجلي عيني اعتقاد به نيابت است.»[21] در همين راستا ميشل فوكو دربارة انقلاب اسلامي و مكتب تشيع و رهبري آن ميگويد: «تشيع با تكيه بر موضع مقاومت و انتقادي سابقهدار خود در برابر قدرتهاي سياسي حاكم و نفوذ عميق در دل انسانها توانست نقش آفريني نموده و مردم را عليه رژيمي كه از مجهزترين ارتشها را دارد و مورد حمايت آمريكا و ديگران برخوردار بوده را به خيابان بياورد.»[22] او درباره نقش رهبري شيعه يعني امام خميني ـ رحمت الله عليه ـ ميگويد: «شخصيت آيةا... خميني ـ رحمت الله عليه ـ پهلو به افسانه ميزند، هيچ رهبري سياسي، نميتواند ادعا كند كه مردمش با او پيوندي چنين نيرومند دارند.»[23] و اين پيوند مسلماً به خاطر مكتب تشيع و اعتقاد راسخ مردم به تشيع و رهبري آن ميباشد. تدا اسكاچپول در باره تشيع و نقش آن در انقلاب نوشت: «انقلاب اسلامي توسط مجموعهاي از شكلهاي فرهنگي و سازماني ريشهدار و اسلامي شيعي و اسطوره بنيادين تشيع يعني امام حسين ـ عليه السلام ـ و شبكه مساجد و روحانيت و... به گونهاي هوشيارانه ساخته شد.»[24] مرحوم حميد عنايت از انديشمندان مسلمان ايراني هم چنين آورده است: «اسلام شيعي منبع اصلي و زمينهساز انقلاب اسلامي بوده است و لذا تشيع را ميتوان همان عنصري دانست كه انقلاب ايران را از ساير انقلابهاي عصر ما متمايز ميكند و به همين علت بايد ويژگيهاي آن را در همين امر جستجو كرد.» و اين هماني است كه حامد الگار به آن توجه كرده است و ميگويد «ميبينم كه تمام حوادثي كه در پيشبرد انقلاب مؤثر بوده است جنبه اسلامي و ديني داشته و اطاعت اكثريت قاطع مردم از دستورهاي حضرت امام راحل بينهايت مهم بوده است... و يكي از علل اينكه انقلابي شبيه انقلاب ايران را تا به حال در هيچ كدام از كشورهاي اسلام شاهد نبودهايم وجود همين رهبري و نقش رهبري علماء و روحانيون بوده است، يعني در مكتب تشيع مسأله تقليد و اطاعت از مرجع جامعالشرايط البته در مسائل ديني بسيار مهم است.»[25] دكتر منصور معدل استاد دانشگاه انگلستان معتقد است كه: «ويژگي اصلي انقلاب ايدئولوژي است. تصور انقلاب ايران بدون توجه به نقش اسلام شيعي در ايجاد و تداوم جنبش انقلابي 57 و تأثير آن در شكلگيري پيامدهاي انقلابي بسيار مشكل است.»[26] البته سرگين بابورين سياستمدار برجسته روسي علاوه بر مذهب جنبه ديگر را هم مورد توجه قرار داده و به آن اشاره ميكند كه: «انقلاب اسلامي نه تنها يك جنبش بزرگ مذهبي بلكه تحول سياسي همراه با عدالت اجتماعي، استقلال و آزادي براي مردم بود.»[27] و پروفسور حامد الگار همينطور به لحاظ ديگر متذكر ميشود كه: «اين انقلاب در عين حال كه ريشه در ديانت و مذهب اسلام داشت از سوي ديگر كاملاً با همكاري و همدلي توده مردم ايران اتفاق افتاد.»[28]
[1] . به نقل از عصر امام خميني، مير احمد رضا حاجتي، بوستان كتاب، ص 32، و ر.ك به امام و انقلاب در آيينه انديشه جهان، روابط عمومي بهزيستي مازندران ص 71 و 72
[2] . همان ص 32 و ر.ك به روزنامه جمهوري اسلامي، 19/11/68
[3] . ر.ك به روزنامه رسالت، 16/4/81 ،ص 11
[4] . به نقل از روزنامه رسالت ، 13/3/83
[5] . دكتر منوچهر محمدي، تحليلي بر انقلاب اسلامي، انتشارات اميركبير، تهران 1378، ص 18
[6] . همان ص 100
[7] . كلر برير، پير بلانشه، ايران: انقلاب به نام خدا، ترجمه قاسم صنعوي، ص 255، ( ر.ك به منوچهر محمدي ، همان ص 102)
[8] . دكتر منوچهر محمدي، همان ص 21 (به نقل از كتاب تمدن در بوته آزمايش، آرنولدتوينبي، 1947)
[9] . ديلپ هيرو، مقدمه كتاب ايران تحت حكومت روحانيان Iran under the Ayatollahs (ر.ك به منوچهر محمدي، همان ص 222)
[10] . همان ص 217
[11] . همان ص 218
[12] . امام خميني، صحيفه نور 23/2/8
[13] . فريدي، روزنامه اطلاعات 13/4/68 0ر.ك، كتاب عصر امام خميني، ميراحمدرضا حاجتي، بوستان كتاب، ص 33)
[14] . پروفسور محمد حسين هدي (خاورشناس مقيم اتريش، كيهان، 25/11/72 (ر.ك عصر امام خميني، همان ص33)
[15] . رك به عصر امام خميني، همان ص31
[16] . ر.ك به كتاب انقلاب اسلامي و چرايي و چگونگي رخداد آن، تدوين نهاد نمايندگي مقام رهبري در دانشگاهها، نشر معارف، 1380، ص 14
[17] . ر.ك به انقلاب اسلامي و چرايي و چگونگي رخداد آن، همان ص 148و 149
[18] . ر.ك به تحليلي بر انقلاب اسلامي، منوچهر محمدي، انتشارات امير كبير، ص 160، و ر.ك به مايكل فيشر، ايران در منازعه مذهبي تا انقلاب ص 190
[19] . لينسر (پروفسور اتريشي)، كيهان هوايي، 25/7/73، ر.ك به عصر امام خميني، همان ص 28
[20] . آنتونيو مدانو، (نويسنده اسپانيايي) ر.ك عص امام خميني ص 28
[21] . حامدالگار، انقلاب اسلامي در ايران به نقل از انقلاب اسلامي و ريشههاي آن، مأخذشناسي توصيفي، ص48
[22] . انقلاب اسلامي، چرا و چگونگي رخداد آن. همان ص 148و 149
[23] . همان
[24] . تدا اسكاچپول، اسلام شيعي در انقلاب ايران (P248-1982) به نقل از منوچهر محمدي، انقلاب اسلامي، نشر معارف، 1381، ص 276
[25] .حامد الگار، روزنامه رسالت، 20/11/79، ص16
[26] . دكتر منصور معدل، طبقه، سياست و ايدئولوژي در انقلاب
[27] . هفتهنامه صبح صادق، 20/11/82، ص 3
[28] . حامد الگار، روزنامه رسالت 21/3/83، ص 17
@#@ يعني «مردم ايران به يك حكومت مذهبي احساس نياز ميكردند»[1] يا به قول تدا اسكاچپول: «انقلاب ايران آشكارا آنقدر مردمي بود و آنقدر روابط سياسي و بنيادهاي فرهنگي ـ اجتماعي و اقتصادي ـ اجتماعي را در ايران تغيير داد كه حقيقتاً نمونهاي از انقلابهاي اجتماعي ـ تاريخي بزرگ ميباشد»[2] بنابراين اين واقعيت غير قابل انكار ميباشد كه نفوذ و حكومت شيعه بر قلبهاي مردم بود كه اين تحول و آرزوهاي ديرينهاي چون استقلال و آزادي را به ارمغان آورده و انقلاب اسلامي را به عنوان نمونهاي از انقلابهاي اجتماعي ـ تاريخي بزرگ به شمار آورد و اين تحول بزرگ يعني انقلاب اسلامي اين انديشه را كه معتقد بود دنياگرايي در حال به تحليل بردن مذهب است و هيچ چيز نميتواند مانع آن شودرا باطل كرده و ديدگاه برخي چون فرانتس فانون كه درباره تأثير مثبت مذهب در جنبشهاي اجتماعي بدبينانه نگاه ميكردند، را باطل كرده [3] را بطور عيني اشتباه و نادرستي آن را آشكارا ظاهر نمود پس بهطور مسلم ميتوان اظهار داشت: «شكل انقلاب و سرعت اجراي آن مديون سنت اعتراضي مذهبي مردم بود.»[4] و افزون برآن همانطور كه ميشل جانسون درباره انقلاب ايران اظهار داشت كه: «ميتوان به طور حتم گفت كه انقلاب ايران نخستين پيروزي مسلمين بر غرب، از قرن 16 به اين طرف محسوب ميشود و نكته اين جاست كه اسلام عامل هدايت كننده اين انقلاب بوده و هيچ يك از اسمهاي غربي در آن نقشي نداشتند.»[5] در واقع همانطور كه اشاره كرديم اين انقلاب اين عظمت را از اسلام و مكتب تشيع دارد و اين همان امري است كه حتي ناظران غربي هم نميتوانند آن را پوشيده بدارند از جمله پروفسور ويليام بيمان معترف است كه امام ـ رحمت الله عليه ـ «با عقايد مذهبي كه غرب آنها را كهنه و قرون وسطايي ميدانست جهان را تكان داد.»[6]
بنابر اين در اين جا مي توان گفت: چه نويسندگان داخلي و چه خارجي كه مطالعه بيطرفانهاي در مورد انقلاب ايران انجام دادهاند به اين امر اعتراف دارندكه عنصر مذهبي شيعي در جاي جاي انقلاب حضور و ظهور داشته و دارد. و در مجموع با همه ديدگاهها و نظرات مثبت و يا منفي كه از ناحيه غرب مطرح گرديده است، نقش اساسي و كليدي معنويت و تشيع را كه باعث حدوث و بقاء و ماندگاري انقلاب و بازتاب جهاني شده است را ميتوان گوشزد نموده و برآن تأكيد فراوان داشت و ديگر اظهاراتي را كه از جنبههاي ديگري به انقلاب نگاه كردهاند را به گفتارها و نوشتارهاي موجود احاله ميدهيم، چرا كه در اين مختصر مجالي براي طرح همه آنها نيست.
[1] . همان
[2] . تدا اسكاچبول، پيشين
[3] . منصور معدل، طبقه و سياست و ايدئولوژي در انقلاب، مركز بازشناسي اسلام و ايران ص 173.
[4] . مايكل فيشر، پيشين، ص 190
[5] . ر.ك به عصر امام خميني ـ رحمه الله عليه ـ ، همان، ص 32
[6] . ر.ك به عصر امام خميني ـ رحمه الله عليه ـ ، همان، ص 28

دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.