اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
23 مهر 93
بازدید
۲٬۴۱۸
حديثعلم رجالسند احاديث

آيت الله سيد محمد سعيد حبوبي

  • نشان کردن
آيت الله سيد محمد سعيد حبوبي

ولادت سيد محمد سعيد فرزند سيد محمود حبوبي، از طلايه داران عرفان، جهاد و اجتهاد و يکي از ستارگان درخشان آسمان شعر و ادب در جهان تشيع است. وي در 14 جمادي الثاني سال (1266 هـ . ق) در شهر نجف ديده به جهان گشود. او از خانداني علوي تبار و اصالتاً حجازي بود که بعدها اجداد وي از منطقه حجاز به عراق آمده، در آن جا ساکن شده اند. محمد سعيد در آغاز جواني، در اثر معاشرت با اطرافيان به تجارت و بازرگاني روي آورد. وي همچنين در آن دوران اشعار نغز و بديعي سروده و به عنوان يکي از شاعران معروف عرب مطرح گرديد؛ اما علاقه شديد وي به کسب علوم اسلامي، او را از تجار جدا کرد و در رديف فضلاي سخت کوش و با همت حوزه علميه نجف قرار داد. او در تربيت، اخلاق و ادب، نخست با علامه شهير شيخ موسي شراره عاملي ارتباط برقرار کرده و تحت انفاس قدسي اين نابغه نامور به فضائل اخلاقي آراسته گرديد و به رشد علمي و عقلي رسيد و آن گاه به مجلس تربيتي استاد بزرگ اخلاق و عرفان، آخوند ملا حسينقلي همداني راه يافت. وي مدتي طولاني از اين عارف برجسته بهره ها برده و ره توشه هاي سلوک اندوخته و در کمالات معنوي به درجات عالي نائل آمد. حبوبي در فقه و اصول در صف شاگردان علامه بزرگ، شيخ محمد حسين کاظمي زانو زده و آنگاه به حلقه درس شيخ محمد طه نجف پيوست و مورد توجه و علاقه شديد اين فقيه وارسته قرار گرفت.[1] او مدت ها به تدريس خارج فقه و اصول پرداخت وبه عنوان يکي از فقيهان و مجتهدان حوزه علميه نجف مطرح گرديد. انديشمندان نامدار شيخ آقا بزرگ تهراني مي گويد: وي در تدريس از اسلوب خاصي پيروي مي کرد که تقريبا به روش استادان ـ مثل آخوند خراساني که مجدد علم اصول نام گرفته است ـ بيشتر شبيه بود. سيد محمد سعيد بعد از رحلت استادش شيخ طه نجف، مجلس درس پرباري داشت و استقبال خوبي از آن به عمل آمد و در اين زمينه تأييدات و اشارات استادش تأثير فراوان داشت.[2] از مهمترين شاگردان آيت الله حبوبي مي توان به فقيه مجاهد سيد محسن حکيم و اديب فرزانه سيد عدنان علوي اشاره کرد.[3] حبوبي در ضمن تدريس و تحقيق به شئونات روحاني و ديني خود نيز توجه داشت. وي در صحن حضرت امير المومنان علي ـ عليه السلام ـ نماز جماعت اقامه مي کرد و عده بسياري ازمومنان صالح و تجار و کسبه در نماز وي حضور مي يافتند.[4] استاد مطهري ضمن تجليل از اين عالم مجاهد مي نويسد: مرحوم سيد سعيد حبوبي شاعر و عارف و مجاهد بزرگ عراقي در انقلاب عراق نقش برجسته اي داشته است.[5] استادان 1. شيخ محمد طه نجفي حکم آبادي تبريزي (1241 ـ 1323 هـ . ق) 2. آخوند ملا حسينقلي همداني[6] 3. ميرزا حبيب الله رشتي[7] 4. شيخ محمد حسين کاظمي 5. شيخ محمد شرابياني معروف به فاضل شرابياني 6. آقا رضا همداني صاحب مصباح الفقيه او از شاگردان شيخ انصاري و از نزديک ترين ياران ميرزاي شيرازي است. 7. شيخ موسي شراره عاملي 8. شيخ عباس اعسم ميراث مکتوب از سيد محمد سعيد حبوبي آثار زير به يادگار مانده است: 1. کتاب فقه 2. کتاب اصول 3. ديوان کبير کتاب ديوان کبير با تصحيح و توضيحات شيخ عبدالله جواهري و به اهتمام فرزند اديب و فاضلش، سيد علي حبوبي در بيروت چاپ شده است.[8] در کنار اين اثر از ديوان صغير حبوبي نيز نام برده مي شود که سراينده آن سيد محمود حبوبي، برادر زاده ي سيد محمد سعيد است. او نيز عالمي اديب بوده و کتاب هاي «رباعيات حبوبي» و «الرائيه الايوانيه» از آثار اوست. گفتني است که به خاطر اهميت ادبي و عرفاني ديوان حبوبي، ازسوي برخي دانشوران بر اين مجموعه، حاشيه و تعليقاتي نوشته شده است که از جمله مي توان به تعليقات علامه محمد حسين کاشف الغطاء اشاره کرد. 4. مراسلات با شيخ محمد جزائري 5. العراقيات؛ برخي از سروده هاي نغز حبوبي در اين مجموعه گرد آمده است. همچنين سيد محمد حبوبي بر برخي ازآثار ديگران تقريظات ارزشمندي به صورت نظم يا نثر نوشته است که از مين آنان به چند اثر اشاره مي کنيم: 1. العقد المفصل، تأليف سيد حيدر حلي. 2. المرحله المکيه، تأليف محمد حسين کبه بغدادي. 3. تمرين الصبيان، از سيد عبدالکريم آل سيد حيدر کاظمي[9] در سنگر جهاد سيد محمد سعيد حبوبي از معدود فقيهاني است که قله هاي رفيع فقه و ادب و عرفان و جهاد را فتح کردو همه را يکجا در پيش برد اهداف اسلامي به کار گرفت. در حادثه خانمانسوز جنگ جهاني اول که نيروهاي انگليسي برخي از مناطق کشور عراق از جلمه شهر بصره را اشغال کردند و در آن کشور از طرف عالمان بزرگ بسيج عمومي اعلان شد، سيد محمد سعيد حبوبي در صف پيشگامان مبارزه با دشمن قرار گرفت. او، هم صدا با ساير دانشوران اعلان جهاد داده و دفاع از کشور را يک فريضه ديني دانست. در پي فرمان سيد حبوبي، اجتماع مهمي از رزمندگان مسلح عراقي گرد آمده و تسليحات، تجهيزات و امکانات لازم را فراهم آوردند. حبوبي که شخصاً فرماندهي 90 هزار نفر از مبارزان مسلمان را به عهده گرفته بود در خط مقدم نبرد، پرشورترين حماسه ها را آفريد. رزمندگان دلير اسلام که براي صيانت از کرامت، عزت و دين و کشور خود سلاح به دست گرفته بودند، به دنبال مجاهد خستگي نا پذير اسلام سيد محمد سعيد حبوبي به راه افتاده و در شهر ناصريه استقرار يافتند. بسياري از عشاير غيرتمند جنوب عراق در آن اردوگاه به آنان پيوسته و به همراه لشکر اسلام به سوي جبهه «شعيبر» براي مصاف با دشمن عازم شدند. او که نيروهاي مبارز را رهبري مي کرد، خود در خط مقدم و در صحنه درگيري حضور يافته و از نظر مادي و معنوي نيروهاي انقلابي را حمايت مي کرد. در اين حماسه خروشان که عده بسياري ازعالمان و مراجع نجف از جمله: شيخ الشريعه اصفهاني، سيد علي داماد، مولي محمد حسين قمشه اي کبير، ملا محمد حسين قمشه اي صغير، سيد محمد حسينشاه عبدالعظيمي، شيخ باقر حيدر، سيد ابوالقاسم کاشاني، سيد محسن حکيم، شيخ محمد مهدي خالصي، جعفر شيخ راضي، عبدالکريم جزايري، عيسي کمال الدين و ... و سيد محمد سعيد حبوبي حضور داشتند و عده اي ديگري از عالمان نيز به خاطر پيري، ناتواني و ساير مشکلات که نتوانسته بودند شرکت کنند فرزندان خود را نيابتا فرستاده بودند که از آن جمله ميرزا محمد تقي شيرازي که فرزندش ميراز محمد رضا را فرستاده و سيد محمد کاظم يزدي فرزندش سيد محمد را روانه ميدان نبرد کرده بود.[10] در نگاه انديشمندان 1. خير الدين زرکلي: محمد سعيد بن محمود که از خاندان آل حبوبي است و نسب وي به امام حسن مجتبي ـ عليه السلام ـ مي رسد؛ از شاعران عراقي و اهل نجف است که در شهر نجف زاده شد و در حجاز و نجد مدتي اقامت کرد. حبوبي در جواني ديوان شعري تنظيم کرده؛ اما در نيمه دوم عمر خود به تحصيل و تدريس فقه و اصول روي آورده و در اين زمينه کتابهايي نيز تأليف نمود. او از جمله عالماني است که در آغاز جنگ جهاني اول براي مقابله با هجوم بريطانيا فتواي جهاد صادر کرد.[11] اخلاق و رفتار شيخ آقا بزرگ تهراني که از نزديک با اخلاق و رفتار عالم مجاهد سيد محمد سعيد حبوبي آشنايي داشته است،در مورد ويژگي هاي اخلاقي و شخصيتي وي مي گويد: او در پارسايي و تقوا از رتبه بالايي برخوردار بود، کمال نفس، مکارم اخلاق، خوشرويي، خوش برخوردي، سعه صدر، نرم خويي، سلامت باطن، پاکي ضمير، تواضع، بزرگواري و شرافت از صفات اين فقيه مجاهد بود. هنگامي که وي به رياست ديني و ظاهري رسيد در احوال و رفتارش هيچ تفاوتي ديده نمي شد و همچنان با کمال نفس و رفتار پسنديده با ديگران عمل مي کرد. البته اين همه مکرمت اخلاقي و صفات پسنديده علامه حبوبي درا ثر تربيت در مکتب عرفاني و اخلاقي استاد اعظم و عارف اکبر ملا حسينقلي همداني به دست آمده بود. او گاهي که با من صحبت مي کرد از برخي قضاياي استادش تعريف مي کرد و اثر تربيت سريع و تهذيب نفس افراد را در مکتب استادش توضيح مي د اد و او تأثير نفس، شيوه بيان و توفيق الاهي را از جمله عوامل تربيت شاگردان در مکتب آخوند ملا حسينقلي همداني مي دانست. مرحوم حبوبي از پارسايان بي نظيري بود که من درک کرده و با آنان همنشين شده ام. [12] الف. حلم و بردباري عارف مجاهد سيد محمد سعيد حبوبي يکي از فقيهان بردبار و صبور بود تا آن جايي که مورد تقدير و تشويق استاد بزرگ عرفان مرحوم ملا حسينقلي همداني قرار گرفت. روزي آخوند ملا حسين قلي همداني در وسط درس چند بار پشت سر هم اين جمله را تکرار کرد: آفرين سيد محمد سعيد، آفرين سيد محمد سعيد! همه حاضران مجلس از شنيدن اين سخن تعجب کرده و با بهت و حيرت به يکديگر نگاه کردند که اين چه سخني است که استاد در وسط درس بدون زمينه بر زبان جاري کرد؟! بعدا که از سيد محمد سعيد حبوبي سوال کردند که تو در آن روز کجا بودي و چه مي کردي؟! او پاسخ داد: آن ساعت من در قايق نشسته بودم و از کوفه به کربلا مي آمدم. در قايق در کنار من مرد عربي خوابيده و سرش را بر شانه من گذاشته بود. او خرخر مي کرد و آب دهانش به روي من مي ريخت، ولي من دلم نيامد که او را بيدار کنم و آن وضعيت نفرت آور را تا مقصد تحمل کردم و آن مرد عرب را از خواب بيدار ننمودم.»[13] سخن آخوند علاوه بر اين که حکايت از ديد باطني اين ولي خدا دارد، حلم و بردباري آيت الله حبوبي را نيز مورد تشويق و تقدير قرار داده است. ب. علاقه به شاعران اهل بيت ـ عليهم السلام ـ اين مجاهد نستوه و اديب توانا علاوه بر اين که خود در عرصه شعرو ادب نبوغ سرشار و قدرت فوق العاده اي داشت در عين حال به شاعران اهل بيت ـ عليهم السلام ـ نيز از خود علاقه وافر نشان مي داد. وي از همه بيشتر به صفي الدين حلي (677 ـ 749 هـ . ق) از مداحان نامدار اهل بيت عليهم السلام عشق مي ورزيد. از معروف ترين اشعار صفي الدين حلي در مورد امير المومنان ـ عليه السلام ـ اين شعر اوست: جمعت في صفاتک الاضداد فلهذا عزت لک الانداد زاهد حاکم حليم شجاع ناسک فاتک فقير جواد شيم ما جمعن في بشر قط و لا حاز مثلهن العباد خلق يخجل النسيم من اللطف و بأس يذوب منه الجماد[14] ج. عزت نفس آيت الله حبوبي با اين که به کارهاي مهم و ستودني دست مي زد؛ اما هيچ گاه دست نياز به سوي بيگانگان دراز نمي کرد. خود باوري و اعتماد به نفس ازصفت زيبنده و ستودني اين مرد خدا بود. او هنگامي که براي نبرد با عوامل انگلستان رفته بود، از سوي حکومت عثماني برايش 5 هزار سکه طلا فرستادند که آن را در مخارج جهاد بر عليه دشمنان به مصرف رزمندگان اسلام برساند. اما او با کمال عزت و اطمينان سکه هاي عثماني را رد کرده و گفت: من به قدر کافي مي توانم مخارج جنگ و جهاد را تهيه کنم و نيازي به وجوهات اهدايي سلاطين عثماني ندارم.[15] د. ايثار و فداکاري هنگامي که سيد محمد سعيد حبوبي در جبهه نبرد با متجاوزان انگليسي،احساس کرد عثماني ها و عده اي از عشاير از جبهه شعبيه عقب نشيني کرده اند و او را به همراه عده اي از يارانش تنها گذاشته اند از يکي از عالمان همراه خود، يعني آيت الله سيد محسن حکيم درخواست کرد تا خود را به ستاد فرماندهي رسانده و کسب تکليف نمايد. از آن جايي که آيت الله حکيم نهايت تلاش خود را انجام داد؛ ولي مرکبي براي اجراي دستور حبوبي پيدا نکرد. در آن لحظه حساس ـ که نداشتن اسب در آن صحنه پرآشوب مساوي بامرگ بود ـ آيت الله حبوبي اسب خود را به مرحوم حکيم تسليم کرد و خود پياده ماند و گفت: اگر حکيم به سلامت مانده و به جبهه مسلمانان ياري نمايد سودمند تر خواهد بود تا اين که من از هلاک رهايي يابم.[16] فصل خزان سيد محمد سعيد حبوبي بعد از عمري تلاش در اعتلاي معارف اسلام و تعاليم اهل بيت ـ عليهم السلام ـ در ميدان هاي اجتهاد و جهاد و نيايش و ستايش به درگاه حضرت پروردگار و با قلبي آکنده از عشق و معرفت الاهي در شب سوم شعبان سال (1333 هـ . ق) در اثر ناراحتي هاي شديدي که از تسلط دشمنان اسلام بر ممالک اسلامي بر قلبش سايه افکنده بود هنگام برگشت از خط مقدم جبهه، در مرکز ناصريه عراق دعوت حق را لبيک گفت. پيکر مطهر آن عارف مجاهد به شهر نجف منتقل شده و در صحن شريف علوي به خاک سپرده شد. علامه شيخ جواد شبيبي نجفي در رحلت وي قصيده اي سروده که مطلع آن چنين است: لواء الدين لف فلا جهاد و باب العلم سدفلا اجتهاد پرچم دين درهم پيچيده و جمع شد، ديگر جهاد نيست و باب علم بسته شده، ديگر اجتهادي نيست.[17]




[1]. نقباءالبشر، ج2، ص 816. [2]. همان، ص 817. [3]. الذريعه، ج9، ص 708/ گلشن ابرار، ج2، ص 717. [4]. معارف الرجا، ج2، ص 293 و 292. [5]. نهضت هاي اسلامي، ص 38. [6]. شرح حال اين عارف و اصل در جلد 3، گلشن ابرار، ص 160 آمده است. [7]. براي اطلاع از زندگي اين فرزانه روزگار به جلد اول گلشن ابرار، ص 379 رجوع شود. [8]. معجم المطبوعات العربيه، ج1، ص 740. [9]. الذريعه، ج15، ص 298؛ همان، ج10، ص 170. [10]. نقباء البشر، ج2، ص 818. [11]. الاعلام، ج6، ص 142. [12]. نقباء البشر، ج2، ص 817 و 816. [13]. تذکره المتقين، ص22. [14]. اعيان الشيعه، ج8، ص 22. [15]. شعراء الغري، ج9، ص 150. [16]. گلشن ابرار، ج2، ص 718. [17]. اعيان الشيعه، ج4، ص 284.

]]>عبدالكريم پاك نيا - تلخيص از كتاب گلشن ابرار، ج 4، ص 292
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.