شعار وحدت حوزه و دانشگاه، كه تقريبا عمري برابر با پيروزي انقلاب اسلامي دارد، از جمله شعارهايي است كه كم و بيش همزمان با پيروزي انقلاب مانند گلي به صورت طبيعي در بوستان انقلاب اسلامي شگفته است. شعاري است كه در اهميت آن بسيار سخن گفته اند و ما نبايد آنچه را كه پيش از اين گفته شده تكرار كنيم. همه به اهميت وحدت حوزه و دانشگاه واقفيم و توجه داريم كه هر كلمه كوتاه موزون و مقفايي كه بر زبانها القا شود، شعار نميشود و تا عبارتي چكيده درك و درد يك ملت نباشد به عنوان شعار استمرار پيدا نميكند و پذيرفته نميشود. شعاري شعار ملي ميشود كه برخاسته از يك شعور جمعي باشد و شعار وحدت حوزه و دانشگاه واجد چنين شرايطي است; يعني آرمان همه مردم اين بود كه حوزه و دانشگاه به يكديگر نزديك شوند و با هم اتحاد و وحدت پيدا كنند.
اكنون وظيفه ما اين است كه مستمرا تفكر كنيم كه براي تحقق اين آرمان چه بايد بكنيم. بايد دائما از خودمان بپرسيم كه جدايي حوزه و دانشگاه چگونه ايجاد شده و عوامل افتراق چه بوده است؟ بايد مساله را تجزيه و تحليل كنيم و دنبال راه حل باشيم.
مساله جدايي حوزه و دانشگاه ابعاد گوناگون دارد و از زوايايي مختلف ميتوان به آن نظر كرد: يك بار ميتوان مساله را از لحاظ تاريخي بررسي كرد وپرسيد اين جدايي از كي آغاز شده و سرگذشت اين دو نهاد در صد سال اخير چه بوده است. بار ديگر ميتوان مساله را از لحاظ اجتماعي بررسي كرد و مثلا پرسيد كه در گذشته چه قشرهايي از جامعه به حوزه ميآمدند و چه قشرهايي از جامعه به دانشگاهها راه پيدا ميكردند و هر كدام از اين قشرها از لحاظ پايگاههاي اجتماعي و اقتصادي چه جايگاهي در جامعه داشتند؟ و مسائلي از اين قبيل. ميتوان همين مساله را از لحاظ سياسي نيز بررسي كرد و پرسيد چه توطئههايي از ديرباز در كار بود تا حوزه و دانشگاه را از يكديگر جدا كند، و آثار سياسي اين جدايي چه بوده است؟ چه كساني از اين جدايي بهرهمند ميشدند و چه كساني متضرر؟
بحث ديگر درباره روش معرفتي و نظام آموزشي اين دو نهاد است. بنده سعي خواهم كرد بيشتر به جنبه اخير بپردازم و به مشكل جدايي حوزه و دانشگاه از حيث مواد و مطالب درسي و معارفي كه در هر يك از اين دونهاد تعليم داده ميشود نظر كنم.
در يك تقسيم بندي كلي ميتوانيم معارف دانشگاهي را به دو دسته تقسيم كنيم: 1) علوم انساني 2) علوم رياضي و تجربي. نوع اخير همان است كه به آن «علوم دقيقه» نيز ميتوان گفت كه شامل رشتههايي از قبيل علوم تجربي، رياضي، مهندسي و امثال آن ميشود. قسم اول يعني علوم انساني شامل رشتههايي از قبيل: روانشناسي، حقوق، فلسفه، جامعه شناسي و ساير رشتههاي علوم انساني است. حال بايد ديد در هر يك از اين دو قسم چه عناصري نهفته است و چه اقتضاهايي وجود داشته كه به جدايي حوزه و دانشگاه منجر شده است و چه بايد كرد تا اين جدايي التيام پذيرد.
ابتدا به سراغ علوم تجربي و رياضي برويم. در متن اين دسته از علوم، موضوع مهمي كه قابل نزاع و باعث جدايي حوزه و دانشگاه باشد تقريبا وجود ندارد، زيرا در علوم رياضي و يا فيزيك مسالهاي نيست كه في نفسه منشا اختلاف بشود; به عنوان مثال، در فيزيك ما با قانون جاذبه عمومي نيوتن مواجه هستيم، اين مطلبي است كه فيزيكدان مطرح ميسازند و براي آن شواهد تجربي عرضه ميكنند و از آن يك بيان رياضي به دست ميدهند و منطقا به نتايجي ميرسند و بعد هم مهندسان اين نتايج را از فيزيكدانان ميگيرند و آن را در صنعت اعمال ميكنند. اين بحثها به خودي خود مورد مناقشه و نزاع نيست. كسي نميتواند بگويد تفكر اسلامي ما اقتضا ميكند كه قانون جاذبه نيوتن كه ميگويد: «هر دو جرم يكديگر را به نسبتحاصل ضرب جرمها و عكس مجذور فاصله، جذب ميكنند» غلط باشد. الا اينكه از اين علوم تجربي جديد كه از قرن هفدهم به بعد در اروپا پديد آمد، همواره نتيجهگيريهاي فلسفي شده و آن نتيجهگيريها با مسائل ديني و مباحث فكري تصادم دارد و در هر حال مسلم است كه اين تصادمها قبل از آنكه موضوع علوم تجربي باشد ماهيت فلسفي دارد و موضوع علوم انساني است و اينجاست كه بايد در حوزه و دانشگاه بحث كنند و آن تصميمهاي فلسفي ناشي از اين علوم جديد را بشناسند و ببينند در اروپا در قرنهاي هفدهم و هيجدهم و نوزدهم چه اتفاقهايي افتاد كه دانشمندان علوم تجربي آرايي برخلاف دين عرضه كردند.
آغاز جدايي
علوم جديد آن گاه كه در اروپا پديد آمد در حوزههاي دين و فلسفه از خود آثار و تبعاتي غير علمي به جا گذاشت. اين آثار و تبعات همراه با اين علوم جديد به كشور ما نيز وارد شد. هم در حوزهها و هم در دانشگاهها، بايد به مباني فلسفي اين علوم تجربي جديد و نتايج فلسفي حاصل از اين علوم توجه شود و معلوم شود كه تفكر اسلامي ما براي اين معضلاتي كه در اروپا بعد از پيدايش علوم جديد حاصل شده چه پاسخي دارد. بخش مهمي از اين تصادمها ناشي از بروز يك نوع تعارض است در اروپا ميان دستاوردهاي علوم تجربي با آنچه در كتاب مقدس آمده است. بعضي از نتايج علوم تجربي با نص كتاب مقدس تعارض دارد و اين يكي از مشكلات مسيحيت از ناحيه علوم تجربي و علوم دقيقه بود.
حال بايد دين اين مساله، بدان صورت كه در اروپا مشكل آفرين شد و ميان علم و دين جدايي افكند، آيا براي ما نيز مشكل آفرين است؟ مسلم است كه يكي از علل مهم جدايي حوزه و دانشگاه همين افتراق علم و دين در مغرب زمين است. دانشگاه در كشور ما بر اساس علوم پديد آمده در چهار قرن اخير اروپا تاسيس شد و مساله جدايي علم و دين در مغرب زمين به طور طبيعي به كشور ما منتقل شد. اين مساله يكي از مسائلي است كه بايد درباره آن بررسي دقيق بشود.
اما مساله مهمتر و اساسيتر در حيطه علوم انساني است; در علوم انساني است كه حتي نفس آنچه به صورت علم مطرح ميشود قابل مناقشه و بررسي و انتقاد است. پيش از اين اشاره كرديم كه ما با فيزيك نيوتني و با رياضيات و شيمي به عنوان فيزيك و شيمي و رياضي بحث ديني و اعتقادي نداريم. هرچند كه در مباني فلسفي اين علوم و نتايج فلسفي برگرفته از آن ممكن است بحثهايي داشته باشيم. اما در علوم انساني همان چيزي كه «علم» خوانده ميشود قابل مناقشه است. براي اينكه به كساني كه منكر اين سخنند پاسخي داده شود ميتوان به تعدد نحلهها و مشربها در همين علوم انساني در خود مغرب زمين اشاره كرد. در حالي كه در فيزيك و شيمي، در آن واحد شاهد نحلهها و گرايشهاي رقيب نيستيم و چنان نيست كه ما در كشورهاي مختلف و دانشگاهها مختلف چند نوع فيزيك يا شيمي داشته باشيم، اما در علوم انساني، مثلا در روان شناسي اين طور نيست و ميبينيم كه در خود مغرب زمين به عدد مكتبهاي فلسفي مهم، روانشناسي و يا جامعه شناسي وجود دارد. آن وحدت كلمهاي كه در مغرب زمين ميان دانشمندان علوم دقيقه هست در دانشمندان علوم انساني نيست و در اين علوم انواع و اقسام بينشها و گرايشها و تعارضها و تضادها وجود دارد. اين خود از آن حكايت ميكند كه وضع علوم انساني با علوم تجربي و رياضي فرق دارد. وقتي ما قبول كنيم كه در خود مغرب زمين چنين اختلافي به علت اختلاف در فلسفهها وجود دارد طبيعي است كه ما نيز به عنوان يك مسلمان بينش خاص خود را در علوم انساني مطرح كنيم و از اين مكتبها انتقاد كنيم.
در توضيح اين سخن كه چرا در علوم انساني در ذات خود آنچه علم ناميده ميشود جاي مناقشه است دليل ديگري نيز ميتوان برشمرد و آن اين است كه در اين علوم، تعريف انسان مهم است، وقتي يك روانشناس ميخواهد علم روانشناسي خود را تاسيس كند اين پايهگذاري براساس تصوري است كه از انسان دارد، براساس تعريفي است كه از انسان كرده است، و همين حكم در خصوص جامعه شناسي و در ساير رشتههاي علوم انساني كم و بيش صادق است. به عبارت ديگر اگر موضوع علمي نزد غربيها تعريفي داشته باشد و همان موضوع نزد ديگران تعريفي ديگر، در آن صورت، اختلاف در تصور موضوع به طور طبيعي منتهي به اختلاف در علم ميشود. ما مسلمانان با مغرب زمين در تصوري كه از انسان بايد داشت اختلاف داريم، علوم انساني جديد غالبا براساس تصوري مادي از انسان بنا شده است; يعني در نظر عموم دانشمندان غربي، انسان يك موجود تك ساحتي است و از همين جاست كه اختلاف آغاز ميشود و در حوزهاي ما بايد بر سر مباني و مقدمات، تامل بسيار شود.
تاثير علوم انساني در اداره جامعهها انكار ناپذير است. در دانشگاههاي ما مواد اصلي كه در علوم انساني تدريس ميشود عموما همان مطالبي است كه از مغرب زمين گرفته و ترجمه شده و تدريس ميشود. بسياري از آموختههاي استادان همان آموختههايي است كه در دانشگاههاي غربي به آنان تعليم داده شده است. نبايد تصور كنيم با پيروزي انقلاب اسلامي پرونده علوم انساني غرب بسته شده است و البته نبايد هم بسته شود، چون اولا ما نميخواهيم نفي مطلق كنيم. آنچه مهم است و همان مطمح نظر ماست اين نكته است كه علوم انساني غربي يك مبادي و مباني فلسفي دارد و مكتبهايي پشتسر اين علوم وجود دارد كه معمولا آن مكتبها و مبادي و مباني در خود كتابها ذكر نميشود. استادان دانشگاه هم به تبع اينكه در كدام كشور درس خوانده باشند و به كدام گرايش علاقه نشان داده باشند، كتابهاي متعلق به آن كشور و آن گرايش را تدريس ميكنند. آنچه ما در راه وحدت حوزه و دانشگاه از لحاظ علوم انساني احتياج داريم همين ريشه شناسي علوم انساني غربي است; مثلا در روان شناسي بايد بدانيم رفتارگرايي چه مباني فلسفي دارد و آيا ميتوانيم با آن بينشي كه در اسلام راجع به انسان داريم صد در صد با مباني فلسفي رفتارگرايي موافق باشيم؟ ايا عيب رفتارگرايي در نقص آن است، در محدود بودن آن استيا در غلط بودن آن است؟ اينجاست كه بايد خصوصا در حوزههاي علميه يك نشاط فكري و تحقيق جدي براي ريشه شناسي علوم انساني غربي آغاز شود. راه ديگري هم وجود ندارد; يعني محال استشما بتوانيد اين واقعيت را ناديده و نشنيده بگيريد و اين مساله به اين ترتيب حل شود. غربيان دويستيا سيصد سال است كه در اين زمينهها فكر كردهاند، كتاب نوشتهاند، تحقيق كردهاند، مؤسسه ايجاد كردهاند، روش ابداع كردهاند، كاربرد پيدا كردهاند و اكنون دنيا را بر اين اساس اداره ميكنند. بايد به اين مباني آگاهي عميقي پيدا كرد و انتقاد عالمانهاي آغاز نمود. در آن صورت است كه ما ميتوانيم علوم انساني جديدي براساس بينشهاي اسلامي داشته باشيم. اگر نميخواهيم كوركورانه تقليد و اقتباس كنيم، و اگر نميخواهيم كوركورانه همه چيز را انكار كنيم بايد به ريشه رجوع كنيم و با خود آگاهي در مباني فلسفي اين علوم، داوري كنيم و با برهان عقلي، معلوم سازيم كجا پذيرفتني است و كجا ناپذيرفتني.
اين بحث را همين جا به پايان ميبريم تا فرصتي براي بحث درباره نظام و مواد آموزشي حوزه نيز باقي بماند. نيك ميدانيم كه كسي مثل بنده كه توفيق تحصيل در حوزه علميه را نداشته همواره بايد احتياط راجع به نظام آموزشي حوزه اظهار نظر كند. در عين حال ميدانم كه حوزويان به امثال من اجازه ميدهند تا تجربه خود را از دانشگاهها و از برنامهريزيهاي غير حوزويان با آنان در ميان بگذارم.
يكي از مسائل وحدت حوزه و دانشگاه همين گوش كردن ما به سخنان يكديگر است. بنده هرچند خود اقرار ميكنم كه مثل حوزويان از درون حوزه و ساخت و بافت آن اطلاعي ندارم اما به اعتبار آن مقداري كه از دور و نزديك ميدانم مايلم پيشنهادهايي ارائه دهم و اميدوارم دوستان صراحت مرا به صداقت من ببخشند. قصد دارم حرفهاي تعارفآميز و كلي نزنم و قدري وارد مسائل جزئي و مشخص شوم، مسائلي كه آنها را مسائلي واقعي ميدانم. گفتيم كه اگر بخواهيم دو قشر روحاني و دانشجو به هم نزديك شوند بايد مبادي و مباني تفكر غربي در علوم انساني را جدي بگيريم. لازمه اين سخن توجه جدي به فلسفه - خصوصا فلسفه اسلامي - در حوزههاي علميه است; زيرا در سه چهار قرن اخير در مغرب زمين فيلسوفان بودهاند كه معيار به دست علما دادهاند، علم جديد غربي از وحي و كتاب مقدس و از مسيحيت و كليسا ريشه نگرفته بلكه مكتبهاي فلسفي بودهاند كه غرب امروز و علوم جديد غربي را ايجاد كردهاند. اين سخني است كه متفق عليه است و من نديدهام كسي در آن ترديد كرده باشد.
ژيلسون، در كتاب نقد تفكر فلسفي غرب ميگويد: «در يكي از شهرهاي اسپانيا مجسمهاي از دكارت برافراشتهاند كه با انگشتخود اشاره به دور ميكند.» مقصود اين است كه دكارت بود كه با فلسفه خود راه آينده اروپا را نشان داد. اهل تحقيق ميدانند اين سخن گزاف نيست، معني اين سخن اين است كه بايد از دكارت شروع كرد و تا فلسفه امروز پيش آمد. پس بايد فلسفه غربي را شناخت. ميدان بحث فلسفه ميدان احتجاج و انتقاد و گفت و شنود عالمانه و استدلالي است. استدلال را تنها با استدلال و فلسفه را تنها با فلسفه بايد پاسخ گفت. اين است كه ميگوييم فلسفه اسلامي بايد در حوزهها مهم تلقي شود و در اين زمينه كاري جدي صورت پذيرد. البته مقصود اين نيست كه همه طلاب بايد متخصص فلسفه بشوند اما بايد عدهاي كه استعداد و دماغ فلسفي دارند يك عمر كار فلسفي بكنند و همه ساله ما بايد شاهد دهها جلد كتاب تحقيقي جديد و ارزنده در زمينه فلسفه در حوزههاي علميه باشيم. من گاهي از شدت ناراحتي و اندوه مبهوت ميمانم. اخيرا يكي از دوستان فهرستي از انتشارات فلسفي دانشگاه كمبريج انگلستان را داد تا از آن، كتابهايي انتخاب كنم. در آنجا هر شش ماه يكبار و يا هر سه ماه يكبار فهرست جديدي منتشر ميكنند. بياغراق مشاهده كرم كه در حدود دويست مجلد كتاب فلسفي حداكثر ظرف يك سال توسط يك ناشر دانشگاهي آن هم فقط در يك كشور يعني انگلستان به صور مختلف در باب تاريخ فلسفه، فيلسوفان گوناگون و مسائل فلسفي روز منتشر شده بود. از اينجا تا اندازهاي ميتوان دانست آنجا چه خبر است. صدها ناشر ديگر نظير اين ناشر در اروپا و آمريكا و حتي استراليا به نشر كتابهاي فلسفي مشغولند. ما بايد چنين نشاطي داشته باشيم و دستاورد حكماي خود را در اين چند سال اخير بشناسيم و بشكافيم. در فلسفه اسلامي بايد حرف جديد زده شود و با توجه به مسائل دنياي امروز ظرفيتهاي اصول فلسفه اسلامي استخراج شود تا حرفي براي گفتن داشته باشيم. راه ديگري هم نيست. ما نميتوانيم با كساني كه اعتقاد به دين ندارند براساس وحي مباحثه كنيم اين مطلب روشني است. آنها از ما استدلال عقلي ميخواهند ما بايد بعد از استدلال عقلي به طريق وحي دلالت كنيم. در اينجا بنده تاكيد ميكنم بر آن مطلبي كه همواره گفته شده و مخصوصا در اين سالهاي اخير رهبر معظم انقلاب بر آن پافشاري كردهاند و آن لزوم تخصصي كردن دانشها در حوزه علميه است. ما وقتي از نظام آموزشي حوزه سخن ميگوييم بايد از خودمان سئوال كنيم كه چه عناصري و چه جنبههايي از اين نظام آموزشي اقتضاي طبيعي و ناگزير دوران قبل از انقلاب بوده است و در نتيجه امروزه پس از انقلاب تمسك به آنها و تعصب بر سر آنها ضرورتي ندارد.
حقيقت اين است كه نظام آموزشي حوزه قبل از انقلاب پاسخگوي اين انقلاب اسلامي و نقش و جايگاه و پايگاه روحانيون در اين نظام نيست. شما به سي سال پيش برگرديد، آن زمان وظيفه روحانيون چه بود؟ بزرگان حوزه چه وظيفه ممكني براي روحانيون تربيتشده حوزه در خارج حوزه در تصور داشتند كه ايفاي آن را در اوضاع و احوال آن روز ممكن ميدانستند؟ يكي تبليغ بود كه غالبا به صورت منبر بود در محافل و مساجد و خصوصا در محرم و صفر ماه رمضان و ديگر وفيات و اعياد و يكي هم امامت مساجد بود. اين دو وظيفه نقش اصلي و گستردهاي بود كه در سطح كشور روحانيون ايفا ميكردند. وظايف ديگري اگر بود آن قدر فرعي و جزئي بود كه قابل ذكر نيست. در درون حوزهها يك وظيفه مهم به اينها اضافه مي شد و آن توانايي در بحثهاي فقهي و صدور فتوا بود كه در بالاترين مرتبه به مرجعيت منتهي ميشد. البته چون روحانيت دستاندركار مملكت نبود و برنامهريزيهاي اجتماعي دخالتي نداشت و حكومت دين را جدي نميگرفتبلكه برعكس، جدا با آن مبارزه ميشد طبيعي است كه بسياري از مسائل موضوعا در دستور كار و شرح وظايف روحانيت قرار نداشت و قهرا قابل برنامهريزي نبود. اما امروز اولا انقلاب اسلامي ميخواهد در يك دنيايي كه به غير ديني بودن خود تصريح و حتي افتخار ميكند يك حكومت ديني ايجاد كند و يك جامعه ديني و يك نظام اجتماعي و قانونگذاري ديني به وجود آورد. امروز شما اگر نيك بنگريد تصديق ميكنيد كه همه جهان به استثناي ايران اسلامي، لائيك است، البته در بعضي كشورها به درجات مختلف رنگ و لعابي از اسلام و دين ديده ميشود ولي در مجموع اين دنيا، دنياي بيديني است. حال در چنين دنيايي كشور ما ميخواهد تفكر ديني و وحي را مبنا قرار دهد و اين وظيفه بسيار سنگيني است. بايد از خود بپرسيم اسلامي شدن كما هو حقه ايران چه لوازمي و ابعادي دارد؟ در كجاي كشور است كه ميتوان فرض كرد روحاني آنجا نبايد باشد؟ به قوه قضائيه نظر كنيد، اين قوه اصولا بايد در اختيار روحانيون باشد و روحانيتبايد در آنجا حضور تعيين كنندهاي داشته باشد. در قوه قانونگذاري، هم در مجلس و هم در شوراي نگهبان، ما محتاج روحانيت هستيم. در دانشگاهها هم به جهات گوناگون حضور روحانيون لازم است. در نيروهاي نظامي و انتظامي، دستگاههاي دولتي خارج از كشور، وزارت ارشاد، صدا و سيما، وزارت امور خارجه، رايزنيهاي فرهنگي و... در همه اين بخشها طبيعي است كه روحانيون بايد به عنوان عالمان دين حضور داشته باشند. در اينجا مقصود من از از روحاني، عالم و متخصص در معارف اسلامي است و اصراري بر لباس ندارم هر چند معتقدم كه لباس روحانيت موضوعيت دارد.
غير از مسئوليتها و نقشها و وظايف دولتي، يكي از مسائل ديگري كه بايد به آن توجه كرد اين است كه آيا ما براي ايجاد ارتباط و تماس فراگير روحانيون با توده مردم برنامهريزي كردهايم؟ آيا از خود پرسيدهايم اگر شهر يا بخش يا روستايي روحاني نداشته باشد چه كسي مسؤول تامين اين نياز است؟ آيا امكان دارد ما مدعي اجراي اسلام در جامعه باشيم اما برنامهريزي نداشته باشيم؟ در جامعه امروز، فيالمثل وزارت بهداري در نظر ميگيرد كه فرضا براي هر صد هزار نفر، بايد يك داروخانه باشد، يا براي هر چندين هزار نفر يك تختبيمارستان وجود داشته باشد، آيا ما هرگز از خود پرسيدهايم كه براي هر چند هزار نفر بايد يك مسجد ساخت و توزيع مساجد در شهرها بايد چگونه باشد و چه دستگاهي بايد به فكر برنامهريزي براي تامين روحاني براي مساجد باشد؟ اگر سي سال پيش كسي چنين سؤالي ميكرد، در جواب به او ميگفتند ما كه اختيار نداريم چگونه ميتوانيم برنامهريزي كنيم ولي امروز اين طور نيست، امروز ما وظيفه داريم راجع به اين مساله فكر كنيم. بايد براي تربيت روحاني برنامهريزي كنيم، بايد حساب كنيم چه تعداد روحاني و براي چه اهدافي، احتياج داريم. ديگر نميشود افراد بدون برنامه وارد حوزه شوند، يكي ده سال، ديگري پنجسال و آن ديگري، بيستسال درس بخواند و يك نفر چند بار در يك درس شركت كند و مثلا از درس اين آقا خوشش نيايد به ميل خودش بلند شود برود سر يك درس ديگري بدون اينكه حساب گذشت زمان و بودجه و هزينه و نيازهاي كشور را بكند. اين مربوط به آن دوران بود؛ امروز بايد برنامه ريزي كنيم تا انواع و اصناف روحانيون مختلف در درجات علمي مختلف با كارآييهاي مختلف تربيتشوند فرضا يك عده بايد براي امامت مساجد تربيتشوند، عدهاي ديگر براي تبليغ تربيتشوند، و بايد تعيين شود كسي كه ميخواهد مبلغ شود چه درسي بخواند و پيداست كه حساب مبلغ خارج از كشور بايد از مبلغ داخل كشور جدا شود بايد معين شود امام جماعتيك مسجد چه وظيفهاي دارد و چه درسهايي بايد برحسب آن وظيفه بخواند، آيا امام جماعتيك مسجد مثلا در شهر كوچكي در مركز ايران، بايد همان قدر فلسفه بخواند كه آن كسي كه ميخواهد در دانشگاه تدريس كند و با دانشجويان سروكار داشته باشد. بايد ديد چند نوع وظيفه براي روحانيون در اين كشور وجود دارد، ابتدا اين وظايف را تفكيك كرد و در مقابل هر يك نوع روحاني خاصي بايد تربيتشود كه برنامه آموزشي خاصي از حيث طول دوره و مواد درسي و معلومات و مهارتها داشته باشد وقتي دوره مشخص شد به يك نفر ميگويند شما براي امامت جماعت و اداره امور مساجد فرضا پنجسال و يا هفتسال بايد درس حوزه بخوانيد اگر كسي گفت من ميخواهم امام جماعتبشوم اما به جاي هفتسال، هفده سال درس ميخوانم معلوم است كه با آن برنامهريزي وفق نميدهد و آن مسجدي كه در انتظار اين آقاستخالي ميماند ويا اصلا يك شهر بيمسجد ميماند.
به هر حال، غرض من از اين مطلب شتاب آلود و اين مثالهاي ناقص و شكسته بسته اين است كه اولين مطلبي كه بايد همه به آن توجه كنند - والحمدالله در سالهاي اخير هم به آن توجه شده و آثار و نتايج آن ان شاء الله ظاهر ميشود - اين است كه اگر حوزه علميه در نظام آموزشي خودش تحول ايجاد نكند، آن مدعايي كه عنوان كردهايم و گفتهايم كه ميخواهيم اين جامعه را با اسلام اداره كنيم تحقق پيدا نميكند. بايد اقتضاي يك حكومت اسلامي در ايران شصت ميليوني كه مردم عشاير و روستايي و شهرياش، دانشجويان و دانشگاهيانش، زنان و مردانش، نظاميانش و خلاصه همه و همه افرادش هر كدام به يك نحو نياز به فهم ديني دارند شناخته و تفكيك شود و براي هر احتياجي نوع خاصي از روحاني با تواناييهاي خاصي تعريف شود و بر اساس آن تعريف يك نظام آموزشي تدوين شود. در اين نظام مقررات خاصي از جمله طول دوران آموزشي معين شود و البته امكان انتقال از يك رشته به رشته ديگر هم پيش بيني شود.
در خاتمه بايد اضافه كنم كه اين جانب اميدوارم ان شاء الله حاصل همين تلاشهايي كه تحت عنوان وحدت حوزه و دانشگاه صورت ميگيرد اين باشد كه آن روح تقوا و آن صفاي باطن كه اصل اصيل و سر سويداي روحانيت است و بحمدالله محفوظ استبه دانشگاهها بيش از پيش سرايت كند. اصل مطلب همين تقوا و معنويت است و اگر من به آن نپرداختم از آن جهت است كه استادان با صلاحيت و ارجمند به اندازه كافي به اين مطلب پرداخته و ميپردازند و اين جانب بهتر ديدم به موضوعاتي بپردازم كه در مقايسه با اين مطلب، كمتر درباره آنها صحبت ميشود.
چند نكته در باب وحدت حوزه و دانشگاه

شعار وحدت حوزه و دانشگاه، كه تقريبا عمري برابر با پيروزي انقلاب اسلامي دارد، از جمله شعارهايي است كه كم و بيش همزمان با پيروزي انقلاب مانند گلي به صورت طبيعي در بوستان انقلاب اسلامي شگفته است. شعاري است كه در اهميت آن بسيار سخن گفته اند و ما نبايد آنچه را كه پيش از اين گفته شده تكرار كنيم.
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.