روحانيت از دير باز به مرزباني از اسلام شهره بوده است. امروز نيز با تشكيل نظام اسلامي و فراهم شدن زمينه تحقق قوانين اسلام در همه صحنه هاي زندگي وظيفه اي دارد بس سنگين تر و حساس تر. پاسخ به هزارها هزار پرسش فرهنگي ،سياسي و اجتماعي، حراست از ارزشهاي انقلاب، نظارت بر امور حكومتي، تربيت نيروهاي مؤمن و متعهد، مبارزه با آفت هاي نظام و... از جمله اين مسؤوليت ها مي باشد.
در اين نوشتار بر آن هستيم برخي از وظايف روحانيان را بيان کنيم، تا تذكاري باشد براي ما و ديگر روحانيان وظيفه دان.
پيش از ورود به بحث، تشريح مباني حفظ نظام ضروري و مفيد مي باشد. از اين روي بحث را در دو محور پي مي گيريم:
1) مباني حفظ نظام
به نظر همه فقهاي شيعه آن گاه كه كيان اسلام تهديد شود، همه مسلمانان اعم از مرد و زن و كوچك و بزرگ بايد به دفاع برخيزند.
فقها مستقل و مستدل به مقوله حفظ نظام اسلامي نپرداخته اند ولي از لابه لاي نوشته هاي آنان از جمله، بحث جهاد بر مي آيد كه حفظ حكومت اسلامي را در رأس ديگر واجبات و حاكم بر آنها قرار داده اند.
آية اللّه گلپايگاني نيز در وصيت نامه خود مي نويسد:
(حفظ اصل جمهوري اسلامي را لازم مي دانم. بر مسؤولين محترم است، كه از خط مستقيم اسلام منحرف نشوند و سعي كنند روز به روز نظام با اسلام تطبيق بيشتر پيدا كند و دور از هر اختلاف با اتّحاد از اين عطيّه الهي پاسداري نمايند و خير و صلاح و رسيدگي به حال مستمندان را وجهه همت قرار دهند و بر مردم است كه در حفظ دستاوردهاي انقلاب اسلامي كوتاهي نكنند[1]...)
ديگر مراجع نيز از نظام جمهوري اسلامي حمايت و پاسداري از آن را واجب شمرده اند[2].امام بزرگوار، مؤسس و بنيانگذار نظام حساسيت ويژه اي نسبت به نظام و مسائل مربوط به آن داشت. ايشان در برابر كوچك ترين كاري كه احتمال مي رفت، نظام را با خطر مواجه و دچار مشكل كند، واكنش نشان مي داد.
امام خميني بارها از حفظ نظام اسلامي سخن گفت و در پيامهاي خود بر آن پاي فشرد و به اندازه اي به اين مسأله اهميت مي داد و روي آن حساسيت داشت، كه محور وصيت نامه سياسي الهي خود را، همين موضوع قرار داد. ايشان حفظ و حراست از نظام جمهوري اسلامي ايران را، اصلي غير قابل انعطاف و از آن به عنوان بالاترين واجب ياد مي كرد:
(اگر حفظ اسلام يك فريضه الهي است; حفظ اين جمهوري از اعظم فرايض است[3].) چرا كه حفظ اسلام و اجراي قوانين آن بستگي به حفظ نظام اسلامي دارد. و با نبود آن، فرائض آن گونه كه اسلام مي خواهد و مي طلبد انجام نمي پذيرد[4].
مسؤوليت هاي حوزه در جهت حفظ نظام
انقلاب اسلامي از حوزه نشأت گرفته و از تفكر ديني مايه گرفته است. از آنجا كه عالمان ديني بيشترين و اساسي ترين نقش را در هدايت و بسيج توده ها, در براندازي نظام پوشالي و استعماري پهلوي و استقرار جمهوري اسلامي داشته اند انقلاب اسلامي با نام آنان و حوزه هاي علميه عجين شده است .
امروز جهانيان واژه هايي چون: انقلاب اسلامي, روحانيت ونظام جمهوري اسلامي ايران را واژه هايي مترادف مي شناسند. بنابراين مسؤوليت تداوم انقلاب و نظام اسلامي، متوجه حوزه و روحانيت است. گرچه شايد برخي از روحانيان منزوي و بي تعهد و كوتاه انديشان بي تحرك كه گرفتار انجماد فكري هستند بر آن باشند كه حوزه را از نظام مقدس جمهوري اسلامي و اساساً از سياست و حكومت دور نگه دارند و به پندار خود رابطه اي ميان اين دو قائل نباشند و سرنوشت و عملكرد آينده اين دو را از يكديگر جدا بپندارند ولي نه چنين بوده و نه چنين خواهد بود. رهبر معظم انقلاب اسلامي در ديدار با حوزويان در سال 66 پس از اشاره به وظايف حوزه, نسبت به نظام اسلامي و تفاوت آن وظايف با پيش از انقلاب, سه تصوير براي موضع گيري و ارتباط حوزه و نظام اسلامي ياد آور شدند.
1. حوزه علميه و عالمان ديني, عضو دولت و همانند الازهر دنباله رو حكومت باشند.
استقلال حوزه هاي علمي شيعه از كار آمدترين ارزش هايي است كه در هيچ يك از محافل ديني ديده نمي شود و اين خصيصه عامل تحرك و آزاد منشي حوزويان بوده و اثر خود را از دوران هاي گذشته به خوبي نشان داده است. بنابراين حوزه نبايد سازماني از سازمان هاي دولتي باشد حتي اگر آن دولت, دولت جمهوري اسلامي باشد.
2.حوزه و روحانيت نسبت به حكومت ومسائل آن بي تفاوت باشند و يا بالاتر موضعي خصمانه داشته باشند و همانند گذشته كه با رژيم طاغوتي مبارزه مي كردند با اين نظام نيز مقابله كنند.
اين گونه برخورد نيز به دلائل گوناگون درست نيست. زيرا جمهوري اسلامي دستگاه عدل و اسلامي است. آن دستگاه ها دستگاه ظلم و غصب بود. در رأس اين نظام رهبري قرار دارد كه بايد فقيه و از حوزه باشد. افزون بر همه اينها براساس قانون اساسي همه نهادهاي اين نظام بر اساس اسلام بايد اداره شوند. بنابراين حوزه هاي علميه و عالمان ديني نمي توانند نسبت به حكومت اسلامي بي تفاوت و يا با آن موضعي خصمانه داشته باشند.
3.حوزه جدا باشد استقلال داشته باشد اما همراه باشد و از نظام جمهوري اسلامي پشتيباني كند.
روحانيت همان گونه كه پيش از انقلاب تا تحقق نظام اسلامي در همه صحنه هاي اجتماعي مسلمانان حضور فعال داشت, از اين پس نيز بايد در همه صحنه هاي سياسي فرهنگي و اجتماعي حضور داشته باشد. اسلاميت نظام و استمرار آن در گرو حضور او در صحنه هاي گوناگون است. اگر روحانيت از صحنه بيرون رود به تدريج جمهوري اسلامي غير اسلامي خواهد شد. قدرت و امكانات بسياري در خارج و داخل كشور براي غير اسلامي شدن به كار گرفته شده و به كار گرفته مي شوند.
وقتي شايستگان و مصلحان خود را كنار بكشند فرصت طلبان در نظام رخنه مي كنند و به اسلاميت آن خدشه مي زنند. از اين روي بزرگان اصرار داشته و دارند:
(انقلاب ايران اگر در آينده بخواهد به پيروزي برسد و همچنان پيروزمندانه به پيش برود, مي بايد باز هم روي دوش روحانيون و روحانيت قرار داشته باشد. اگر اين پرچم داري از دست روحانيت گرفته شود, و به دست به اصطلاح روشنفكر بيفتد, يك قرن كه هيچ, يك نسل كه بگذرد اسلام به كلّي مسخ مي شود. زيرا حاصل فرهنگ اصيل اسلامي در نهايت بازهم همين گروه روحانيون متعهد هستند[5]...)
در سده اخير روحانيت نهضت هاي زيادي را رهبري كرده است0 ولي متأسفانه پس از پيروزي به انگيزه هاي گوناگون كه بي شك استعمار در برانگيختن آن انگيزه ها بيشترين نقش را داشته صحنه را ترك كرده اند, و به كارهاي فرعي وجنبي پرداخته اند, و اين عمل ضربه هاي جبران ناپذيري بر نهضتهاي مردمي فرو كوفته و آنها را از مسير صحيح خارج كرده است. از اين روي امام راحل اصرار مي ورزد و از ملت بويژه روحانيت متعهد مي خواهد كه در صحنه هاي گوناگون حضور فعال داشته باشند تا فاجعه مشروطيت تكرار نشود[6].)
آن حضرت در آغازين روزهاي پيروزي انقلاب مصلحت نمي ديد روحانيان در پست هاي اجرايي قرار گيرند; ولي پس از آن كه احساس كرد داستان مشروطيت در حال تكرار است, و مهمانان ناخوانده و غرب زدگان حريصانه چشم طمع دوخته اند, به روحانيان اجازه داد كه وارد ميدان شوند و در سنگرهاي اجرايي انجام وظيفه كنند0[7])
بنابر اين روحانيت تصميم دارد كه نهضت الهي خويش را ادامه دهد. البته به خوبي مي داند كه استمرار نهضت از خود نهضت مشكل تر است: (الابقاء علي العمل اشدّ من العمل[8]) ديروز مي بايست حركت و پويش ايجاد كند و مردم را به حركت وا دارد, امروز بايد حركت را ادامه دهد و مشكلات و معضلات را از سر راه بردارد.
امروز حوزه بايد نيازهاي اسلامي نظام را در زمينه حلّ مشكلات فقهي آن بر عهده گيرد. نيروهاي لازم را براي اداره و هدايت نظام تربيت كند.
خلاصه حوزه امروز بايد به تداوم نهضت و حفظ نظام اسلامي بينديشد و اسباب آن را فراهم كند. آفات و خطرات را شناسايي كند و به گونه اي شايسته در تداوم اين نظام مقدّس بكوشد.
1. مسؤوليت تدوين نظام ارزشي اسلام
نظام جمهوري اسلامي ايران, براساس اصل چهارم قانون اساسي, بر محور تفكرات اسلامي بنا شده, و بر محور بينش هاي اسلامي و احكام و مقررات الهي بايد اداره شود. اين مقررات و بينش ها در كجا بايستي تنقيح و تحقيق شود و به سؤالات پاسخ گفته شود؟ بدون ترديد اين مسؤوليت بزرگ را بايد حوزه هاي علميه و عالمان ديني بر عهده گيرند و براساس منابع اصيل اسلامي به استنباط بپردازند و خط مشي نظام را مشخص كنند, و در حلّ معضلات فقهي و فرهنگي و نيازهاي نظري نظام بكوشند0 زيرا استكبار با همه توان در صدد ناتوان جلوه دادن اسلام از اداره زندگي بشر امروز است:
(همه توطئه هاي جهان خواران عليه ما از جنگ تحميلي گرفته تا حصر اقتصادي و غيره براي اين بوده است, كه ما نگوييم اسلام جواب گوي جامعه است و حتي در مسائل و اقدامات خود از آنان مجوز بگيريم[9].)
در بينش امام خميني ره حوزويان تئوريسين انقلاب و نظام اسلامي اند. آنان به منزله مغز در پيكره جامعه اسلامي بايد عمل كنند. بايد مشكلات فرهنگي جامعه را سامان بخشند و براي معضلات نظري جمهوري اسلامي راه حلّ بيابند. براي اين منظور عالماني دانا بر فرهنگ و سياست جهان, مسلّط بر ترفندهاي استكبار, توانا در استخراج مقررات اسلامي وحلّ مشكلات مردم تربيت نمايند0
بنابر اين حوزه و تشكيلات حوزه وظيفه دارد طرح نوي خود را و ارزش هايي را كه مي خواهد به جاي ارزش هاي غرب بنهد با زبان روز و با استدلال هاي دقيق و متين به جهانيان عرضه كند.
به گفته مقام معظم رهبري:
(ما مسائل اقتصادمان... مسائل نظامي مان, مسائل سياست خارجي مان را, ارتباطات اخلاقي مان را بايد از دين در بياوريم. خيلي از مسائل فردي مان را بازنگري كنيم... در گذشته اين را به عنوان يك قالبي براي حكومت... نگاه نكرديم. امروز فقه يك شكلي است براي حكومت و نظام اجتماعي. هيچ كس نمي تواند ادّعا كند كه فقه از اين زاويه به طور بايسته و كامل مورد تحقيق و بررسي قرار گرفته است. بنابراين بايد از اين زاويه به سراغ فقه برويم و مسائل را استخراج كنيم و از اين زاويه به تربيت محقّق, مدرس, سياست مدار مبلّغ, و تدوين كتاب و به تربيت انسانها بپردازيم[10]...)
حوزه و حوزويان بايد براي حلّ معضلات و پاسخ گويي به نيازها, اصولي را در نظر بگيرند:
الف )حكومتي انديشيدن. از زاويه حكومت وجمع به مسائل نگريستن. در گذشته به خاطر نبود حكومت در دست شيعيان, عالمان شيعي و حوزه هاي علمي بيشتر همّ خود را بذل حلّ مشكلات فرد مي كردند ولي امروز نبايد چنين باشد. اداره حكومت به آنان واگذار شده است از اين روي بايد مدبّرانه به گره گشايي همّت گمارند. اين همان چيزي است كه از عالم ديني اكنون انتظار مي رود. اكنون كه به جهاني ديگر و به مرحله اي ديگر پا گذارده اند, بايد سمت و سوي تدريس ها و مباحثه ها و مطالعات و تحقيقات حكومت و پاسخ گويي به نيازهاي زندگي اجتماعي باشد.
ب )تربيت نسل حكومت باور و جمعي نگر. پرواضح است وقتي پلّه اولي كه همانا حكومتي كردن, سمت و سوي تحقيق و تدريس و مطالعه و زاويه نگاه است پيموده شد, پلّه دوّمي كه همانا تربيت نسل حكومت باور و جمعي نگر است به راحتي پيموده خواهد شد.
تربيت نيروهايي كه توان اصلاح جامعه و حكومت را داشته باشند, حكومت را اصلاح كنند و صالح هم نگه دارند از مهم ترين مسائلي است كه حكومت مردمي و مستقر بر پايه ارزش هاي والاي اسلامي بدان نياز دارد. از اين روي حوزه هاي ديني بايد بهاي لازم را بدين امر بدهند.
2. پاسداري از ارزشها
حيات, رشد و بالندگي هر مكتبي بستگي به حيات ارزش هاي آن مكتب دارد. بي توجهي و غفلت از ارزش هاي مكتبي شكنندگي عميقي براي مكتب در پي دارد.جامعه اي كه به مكتبي و ديني باور دارد, مهم ترين عامل اصلاح, توجه دادن آن به ارزش هاي مكتب و بسيج آن عليه ضد ارزش ها مي باشد.
ارزش ها همواره به انسان هشدار مي دهند, تا شيوه هاي انساني و اخلاقي مناسب را برگزيند. پاسداري ازارزش ها وفراخواندن مردم به حفظ و پاس ارزش ها بر عهده حوزه هاي علميه و عالمان ديني است. آنان بايد چنان ارزش ها را درست و دقيق و به دور از شعار, شعورمندانه و خردمندانه بنمايانند كه مردم فوج فوج به ارزش ها بگروند و ضد ارزش ها را به كناري نهند. اين كاري است مشكل, پيچيده و ظريف. دعوت گران به ارزش ها بايستي كاملاً آشنا به ارزش ها و ضد ارزش ها باشند و كار آزموده و مرد اين ميدان و سرد و گرم روزگار چشيده, مردم شناس, منطقه شناس و عالم به روحيات و حساسيت ها.
اينك روحانيت نبايد بپندارد كه به ساحل امن رسيده است و هيچ خطري كيان دين و مردمان دين دار را تهديد نمي كند. بلكه بايد بداند كه اين بار خطرهاي سهمگين تري دين و دين داري را تهديد مي كند. دشمن پر كينه و ترفند, چون مار زخم خورده, هر آن در فكر انتقام و نابودي اين نسل بيدار و آيين بيداري آفرين است. گواه ما؛ هزاران حيله و ترفندي است كه تاكنون عليه انقلاب اسلامي به كار برده است.
3. نظارت و كنترل
نظارت و كنترل, نصيحت و خيرخواهي, طرح انتقادها و اشكال ها از عواملي هستند كه در حفظ و تثبيت نظام اسلامي اهميت به سزايي دارند. در نظام اسلامي دو نوع نظارت و كنترل پيش بيني شده است:
1. از سوي امام و رهبر بر كارگزاران حكومتي. رهبر وظيفه دارد از چگونگي گردش امور و شيوه سلوك عمّال با رعيّت لحظه اي غافل نباشد و به وسيله بازرساني مخفي و هشيار و تيز بين و زيرك از كم و كيف قضايا به طور دقيق آگاه شود.
حضرت علي - عليه السلام - در دستورالعمل سياسي خود به مالك اشتر, پس از آن كه شرائط گزينش كارگزاران را گوشزد مي كند, در مورد نظارت بر اعمال كارگزاران مي فرمايد:
(َ ثُمَّ تَفَقَّدْ أَعْمَالَهُمْ وَ ابْعَثِ الْعُيُونَ مِنْ أَهْلِ الصِّدْقِ وَ الْوَفَاءِ عَلَيْهِمْ فَإِنَّ تَعَاهُدَكَ فِي السِّرِّ لِأُمُورِهِمْ حَدْوَةٌ لَهُمْ عَلَى اسْتِعْمَالِ الْأَمَانَةِ وَ الرِّفْقِ بِالرَّعِيَّةِ وَ تَحَفَّظْ مِنَ الْأَعْوَان[11]...)
اي مالك! اعمال كارگزارانت را توسط جاسوسان صادق و باوفا زير نظر بگير چه اين عمل سبب مي شود ,آنان به امانت داري و مدارا كردن با مردم ترغيب شوند. همچنين معاونانت را به شدّت زير نظر بگير.
افزون بر سفارش فوق, براي اداره بهتر امور جامعه و رسيدگي به حقوق مردم و جلوگيري از لغزش هاي خطرناك در درون حكومت بازرسان آگاه به سرتاسر كشور اسلامي اعزام كرده بود تا آنچه در حوزه حكومتش مي گذرد به اطلاع وي برسانند. نامه هاي رسمي كه از سوي ايشان براي استانداران و فرماندهان ارسال شده است به خوبي بر مطلب فوق دلالت دارند[12].)
2. نظارت همگاني: در هر نظام سياسي ـ اجتماعي, احتمال لغزش و انحراف از هدف هاي اعلام شده مي رود. اين خطر گريبان گير بسياري از حكومت ها و انقلاب ها بوده و هست. اسلام به عنوان نظامي همه سو نگر, با وضع قانون نظارت همگاني از اين خطر پيشگيري و حفظ و سلامت نظام را از درون تضمين كرده است. اسلام با طرح تكاليف اجتماعي براي پيروان خويش از قبيل: نصيحت و خيرخواهي براي ديگران, امر به معروف و نهي از منكر, دعوت به حق و خير ،انتقاد و انتقاد پذيري و... روش تازه اي براي استحكام نظام پي ريخته است كه اشاره مي كنيم:
الف )نصيحت و خيرخواهي: در اسلام روابط بين افراد جامعه براساس خيرخواهي استوار است. همگان بويژه حوزويان با توجه به اين اصل بايد حركت هاي اصلاحي خويش را پي بريزند و نسبت به آنچه در جامعه مي گذرد خيرخواهانه برخورد كنند.
حضرت علي(عليه السلام )مصرّانه ازاصحاب خويش مي خواست:
(اعينوني بمناصحه خلّيةٍ من الغش و سليمه من الرّيب[13]).با نصايح خالي از غشّ و سالم از ريب مرا ياري كنيد.
جايگاه و اهميت اين اصل آن قدر بالاست كه حضرت علي - عليه السلام - آن را از غرائز مؤمن مي شمارد:
(المؤمن غريزته النّصح.[14]) غريزه مؤمن نصيحت و خيرخواهي است.
از طرفي نصيحت مفهوم عام و قلمرو گسترده اي دارد. مردم در صورتي وظيفه نصيحت وخيرخواهي خود را نسبت به حكومت انجام داده اند كه همواره در اجراي دستورات حكومت اسلامي كوشش كنند. باجان و مال از حكومت اسلامي پاس دارند و با دشمنان حكومت بجنگند. اگر از كارگزاران حكومت ظلم و يا انحرافي را ديدند گزارش دهند. در همه موارد به عنوان عيون حكومت, ناظر بر جريان امور باشند.
در مقابل؛ امام و حاكم اسلامي بايستي ناصح امت اسلامي باشد. ارزش ها را پاس بدارد, از احكام اسلامي حفاظت كند, لايق ترين افراد را بر پست ها برگمارد از ناروا مصرف شدن بودجه بيت المال مانع شود, بر خيانت هاي مالي, عرضي, ناموسي و... سدّ بربندد, دادِ مظلوم از ظالم بستاند, جاي جاي كشور, ادارات ,وزارت خانه ها كارخانه ها و... عيون امين برگمارد, تا صحيح ترين اخبار را به وي انتقال دهند واو بتواند قبل از فاجعه به اصلاح امور برخيزد.
و بايد عيوني داشته باشد بسيار زيرك و كاردان, كه از نقشه ها و تحرك هاي دشمن و عِدّه وعُدّه آنان او راآگاه كندو...
ب) نقد و انتقاد : نقد و انتقاد نيز در بينش اسلامي وظيفه اي است همگاني. قوام جامعه اسلامي به بررسي و به بوته نقد گذاردن عملكردهاست. مردم وظيفه دارند از كنار حوادث بي تفاوت نگذرند. حتّي حضرت علي(عليه السلام )حكومتش را از خطا و اشتباه مصون و محفوظ نمي داند و از مردم مي خواهد كه ناظر جريان ها باشند و از حق گويي و انتقاد و مشورت به عدل, خودداري نكنند ، در احکام اسلام همان گونه كه انتقاد لازم شمرده شده انتقاد پذيري نيز تكليف شده است. انتقاد پذيري نشانه رشد مي باشد. افرادي كه اصولي فكر مي كنند به استقبال انتقاد مي روند و از منتقدان سپاس گزارند.
البته بايد توجه داشت که نقد و انتقاد بايد منطقي و مستدل باشد. و هدف از انتقاد راهنمايي و نشان دادن اشكالات و نابساماني ها باشد. اگر هدف تخريب و بي اعتبار ساختن ديگران باشد انتقام است نه انتقاد. در اسلام انتقادي مشروع و پسنديده است كه دلسوزانه و متعهدانه انجام گيرد و با اصول اخلاقي و انساني بسازد. انتقادي مقبول است كه دردي را درمان كند و كژي و ناراستي را راست گرداند.
افزون بر همه اينها منتقد بايد خوبي و بدي نقاط مثبت و منفي هر دو را ببيند. نكات منفي را همان گونه كه هست مطرح كند نه اين كه از كاه كوهي بسازد و جزئيات و فروع را بزرگ جلوه دهد.
4. مراقبت بر اعمال
در طول تاريخ همواره رفتار و منش وطرز تفكّر رهبران فكري و سياسي به خاطر موقعيتي كه در جامعه داشته اند الگو و مدل رفتار مردمان در زندگي فردي و اجتماعي قرار مي گرفته است. در حقيقت مردم همانند آينه اي هستندكه چگونگي سلوك آن دو صنف را در خود منعكس مي كنند. از مواردي كه تقليد رُخ مي نماياند, همين جاست و از اين روزنه است كه اخلاق مترقي و منحط به جامعه راه مي يابد. پيامبراكرم - صلي الله عليه و آله - در تأثيرگذاري اين دو صنف در ساختار فكري و اخلاقي جامعه مي فرمايند:
(صنفان من امتي اذا صلحا صلحت امّتي و اذا فسدت فسدت امّتي قيل: يا رسول اللّه(ص( ومن هم؟ قال: الفقهاء والامراء.[15])
از امت من دو گروه هستند كه اگر اصلاح شوند همه امّت من اصلاح مي شوند و اگر فاسد شوند همه امّت من فاسد مي شوند.گفته شد: اي رسول خدا! آنان چه كساني هستند؟
فرمود: دانشمندان و زمامداران.
بلكه با دقت نظر, تأثير عالم ديني در صلاح و فساد از سلطان بيشتر است. به همين جهت حضرت علي - عليه السلام - مي فرمايد:
(زلّه العالم كانكسار السفينه تغرق وتغرق معها غيرها.[16])
لغزش عالم همانند شكستن كشتي است كه هم خود را غرق مي كند و هم ديگران را.
و به گفته حضرت علي - عليه السلام - :
(من نصب نفسه للناس اماما فعليه ان يبدأ بتعليم نفسه قبل تعليم غيره وليكن تاديبه بسيرته قبل تأديبه بلسانه ومعلّم نفسه ومودّبها احقُّ بالاجلال من معلّم الناس ومودّبهم.[17])
كسي كه خود را به عنوان امام نصب و معرّفي مي كند بايستي پيش از تعليم و رهبري ديگران خود را تعليم دهد. بايد تأديب و رهبري او پيش از اين كه با زبان و گفتار انجام گيرد با روش و شكل زندگي و كردار انجام گيرد. و رهبر خويش و تأديب كننده نفس خود سزاوارتر است براي احترام از كسي كه تنها به تعليم و تأديب و رهبري مردم مي پردازد.
از اين روي امام خميني در جاي جاي سخنان و پيام هايشان اعمال و رفتار ناپسند روحانيان را ضربه به اسلام و جمهوري اسلامي مي داند.
(امروز مكتب ما بسته به اعمال ماست. مكتب ما بسته به اعمال روحانيون است. اگر روحانيون سابق, خداي نخواسته, يك حرف خلافي و يك كار خلافي مي كردند... آخرش اين بود كه مي گفتند: روحانيون اين جور هستند[18].)
5. مبارزه با آفتهاي نظام اسلامي
همه معتقدان به نظام اسلامي و در رأس آنان حوزه هاي علميه و عالمان ديني وظيفه دارند كه نخست آفات و خطرها و مصاديق تضعيف نظام را به درستي بشناسند و سپس در جهت حفظ نظام اسلامي و مبارزه با آفات و عوامل تضعيف كننده هشيارانه و با دقت به مبارزه برخيزند.
براي شناخت آفت ها و مصاديق تضعيف نظام بايد در جست وجوي عوامل و اقداماتي بر آمد كه ازاعتبار و منزلت نظام مي كاهد و موجوديت آن را به مخاطره مي افكند و يا حركت نظام را در رسيدن به اهدافش كُند مي كند.
به طور كلي اين عوامل به سه دسته ذيل تقسيم مي شوند:
1) تبليغ و يا هرگونه اقدام نظري و عملي كه پايه هاي ايماني مردم و كارگزاران نظام را نسبت به اسلام و نظام اسلامي سست كند. ترويج اسلام آمريكايي, تز جدايي دين از سياست, گسترش روحيه بي تفاوتي نسبت به نظام و... از مصاديق عامل فوق به شمار مي آيند.
2) مخالفت با قانون اساسي, بويژه اصولي كه بيانگر اسلامي و ولايي بودن نظام هستند. زيرا كه با نبود وليّ فقيه هيچ ضمانتي براي اسلامي بودن نظام و تداوم آن وجود ندارد.
3)ايجاد انحراف يا انجام هرگونه اقدام عملي و تبليغي باز دارنده و تضعيف كننده.
عوامل و اقدامات فوق گاه از سوي كارگزاران حكومتي است و گاه از سوي ديگران.
از اين روي عوامل تضعيف نظام به دو گروه تقسيم مي شوند: عوامل دروني و بيروني.
عوامل دروني: عواملي هستند كه از درون به نظام ضربه مي زنند و مايه تضعيف آن مي شوند. مثل ضعف در مديريت, بي توجهي به خواست مردم, فساد عقيده و رفتار, بي اعتقادي كارگزاران به نظام و اهداف نظام و...
از آن جا كه هدايت نظام به سمت اهدافش, به لحاظ اجرايي به دولت و ساير كارگزاران محوّل شده است ,عملكرد نادرست آنان بيش از عوامل ديگر مي تواند نظام را به ضعف بكشاند و دچار آفت كند. به عبارت ديگر در صورتي كه قواي حاكم در نظام براساس ضوابط تعيين شده عمل نكنند؛ جمهوري اسلامي از رسيدن به اهدافش باز مي ماند و در نتيجه موجبات تضعيف نظام به خودي خود فراهم مي گردد.
حضرت علي - عليه السلام - مي فرمايد:
(يستدل علي ادبار الدّول باربع: تضييع الاصول والتّمسك بالفروع و تقديم الاراذل وتأخير الافاضل[19].)
چهار عامل سبب افول و اضمحلال دولت ها مي شود:
1. ضايع ساختن اصول (اهميّت ندادن به مسائل اصلي و اساسي نظام.)
2. پرداختن به فروع (طرح مسائل جزئي و غير اصولي و اهميّت دادن به آنها).
3. مقدم ساختن افراد رذل و فاسد. (دادن كارها به دست افراد بي تعهّد و بي اخلاق.)
4.كنار زدن افراد فاضل و شايسته (طرد عالمان و افراد شايسته از كارها و مسؤوليت ها.)
عوامل بروني: عواملي كه خارج از بدنه نظام و مستقل از اراده و حوزه مسؤولان, زمينه تضعيف نظام را فراهم مي سازند. مانند: تحريك مردم به قصد برهم زدن امنيت, تشكيل گروههاي مسلّحانه براي ضديت با نظام, افشاء اسرار نظام براي بيگانگان, گفتار و اعمالي كه موجب تضعيف رهبري نظام گردد و...
------------------------
1. وصيت نامه آية اللّه العظمي گلپايگاني
2. (همان مدرك) شماره 52/53.
3. (در جستجوي راه از كلام) دفتر هشتم /171 امير كبير تهران.
4.امام باقر (عليه السلام)(ولايت)راازديگرواجبات مهمترميداند.(اصول كافي)ج 1/18.
5. (پيرامون انقلاب اسلامي) شهيد مطهّري /184 صدرا.
6. رک :(صحيفه نور) ج15/203.
7. (در جستجوي راه از كلام امام) دفتر هشتم روحانيت /332 ـ 304.
8. (اصول كافي) ج1/296. (الحياة) محمد رضا علي و محمد حكيمي ج1/281 دفتر نشر فرهنگ اسلامي تهران.
9. مجلّه (حوزه) شماره 42/21 منشور حوزويان.
10. سخنان مقام معظم رهبري در جمع روحانيون حوزه علميه قم اول اسفند 1370.
11. (نهج البلاغه) صبحي صالح نامه 53.
12. (همان مدرك) نامه 3 18 40 43 و 45.
13. (نهج البلاغه) خطبه 117.
14. (ميزان الحكمه) محمدي ري شهري ج10/56.
15. (تحف العقول) بحراني /50 تصحيح علي اكبر غفاري انتشارات اسلامي وابسته به جامعه مدرسين قم.
16. (غرر الحكم ودررالكلم) تميمي آمدي تصحيح محدث ارموي ج4/110.
17. (نهج البلاغه) فيض الاسلام حكمت/70.
18. (در جستجوي راه از كلام امام) دفتر هشتم /149.
19.(غررالحكم دُرَر الكلم) تصحيح محدث ارموي ج6/450 دانشگاه تهران; (غرر الحكم) ترجمه محمّد علي انصاري ج2/864; (الحياة) حكيمي ج1/308. در چاپ دانشگاه به جاي (التمسك بالفروع) (التمسك بالغرور) آمده است.
نقش حوزه هاي علميه در استمرار انقلاب اسلامي

روحانيت از دير باز به مرزباني از اسلام شهره بوده است. امروز نيز با تشكيل نظام اسلامي و فراهم شدن زمينه تحقق قوانين اسلام در همه صحنه هاي زندگي وظيفه اي دارد بس سنگين تر و حساس تر. پاسخ به هزارها هزار پرسش فرهنگي ،سياسي و اجتماعي، حراست از ارزشهاي انقلاب، نظارت بر امور حكومتي، تربيت نيروهاي مؤمن و متعهد، مبارزه با آفت هاي نظام و... از جمله اين مسؤوليت ها مي باشد.
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.