زمينه ها و پيشينه وحدت حوزه و دانشگاه
منشأ و مبدأ بحث وحدت حوزه و دانشگاه يا بگوييم طرح گفتمان وحدت حوزه و دانشگاه، نگرش حضرت امام خميني (ره) بود در حقيقت چند سال قبل از پيروزي انقلاب اسلامي? امام خميني (ره) به اين نتيجه رسيدند كه مسأله همراهي و همگامي حوزه و دانشگاه براي رسيدن به افقهايي كه بتواند جامعه سازي كند ضروري است. بر اين اساس حضرت امام (ره) به حوزويان و دانشگاهيان توصيه هايي در اين زمينه مطرح مي کردند. ايشان به حوزويان فرمودند كه بايد ارتباط خود را با دانشگاهيان تقويت كنيد و نبايد نسبت به دانشگاه برخورد انكاري و مدافعي داشته باشيد . توصيه ديگر امام (ره) به دانشگاه بود كه طي آن در مورد ديدگاه اسلام منهاي روحانيت گلايه داشتند و از دانشگاهيان خواستند كه با حوزه، تقارب داشته باشند و در مسير همگاهي پيش بروند.[1]
بنابراين، يك ارادة بسيار قوي در ميان نخبگان حوزوي و دانشگاهي، كه به امام و انقلاب وفادار بودند، پديد آمد و اين اراده قوي موجب شد كه انقلاب اسلامي و نظام جمهوري اسلامي راه خود را به خوبي طي كند.
ضرورت وحدت حوزه و دانشگاه
ضرورت وحدت حوزه و دانشگاه را مي توان از زواياي مختلف مورد توجه قرار داد:
اول. وحدت و انسجام اجتماعي: جامعه براي بقاي خود نيازمند وحدت و انسجام اجتماعي است و اين وحدت و انسجام اجتماعي از طريق تعامل و همكاري سازنده نهادهاي اجتماعي حاصل مي شود و تحولات تاريخي و اجتماعي و سياسي عميقاً متأثر از اين پيوست و گسست نخبگان اجتماعي (به طور خاص حوزويان و دانشگاهيان) بوده است و وحدت و تعامل با همگرايي و پيوست حوزه و دانشگاه قبل از اينكه يك وظيفه براي نخبگان اين دو نهاد علمي و معرفتي باشد، حقي براي كل جامعه است و تأثير اين پيوست و گسست مستقيماً متوجه جامعه خواهد شد.[2]
دوم. تأمين نيروي انساني براي ساختار نظام اسلامي: بي شك حوزه هاي علميه و دانشگاه ها به عنوان تأمين كننده نيروي انساني، دو ركن اساسي و تعيين كننده در ساختار نظام هستند، بنابراين حوزه و دانشگاه به عنوان دو ثقل مؤثر در نظام اسلامي مي بايست داراي وحدت نظري و عملي باشند، حوزه و دانشگاه دو نهاد نيروساز اصيل جامعه هستند كه كليدي ترين مناصب حكومتي را به عهده مي گيرند و اين ضرورت دارد براي اينكه ما ساختار نظام اسلامي را حفظ كنيم همواره به دنبال وحدت اين دو نهاد علمي باشيم.[3]
سوم. تحقق اسلاميت دانشگاهها و عينيت يافتن دانشگاه اسلامي: سوق دادن دانشگاه به «محوريت قرار دادن دين» و ارزش مدار نمودن آموزش و پژوهش و اهتمام به «جهت گيري هاي ديني و ارزش مدارانه» در عرصه هاي علمي اين اقتضا را دارد كه به وحدت حوزه و دانشگاه به عنوان يك ضرورت و يك موضوع غيرقابل ترديد ، نگريسته شود. و اين مهم است كه مي تواند ايده و معرفت و روش هاي سكولار را از محيط علم و دانش بزدايد.
چهارم. جنبش توليد نرم افزار علمي و ديني: يكي از عوامل اصلي زمينه ساز براي توليد علم و نظريه و تمدن سازي و نهضت نرم افزاري، همانا سالم سازي گفتگوها و سپس تضمين بقاء اين فضاي سالم و علمي براي مباحثه و گفتگوست. و حوزه و دانشگاه براي رشد به فضايي دور از افراط و تفريط نيازمند بوده و وحدت و همگرايي اين دو نهاد علمي را هر چه بيشتر ضروري مي نمايد.
وحدت حوزه و دانشگاه و چند ديدگاه
در اين باره چند ديدگاه و نگرش و جود دارد كه به برخي از آنها اشاره مي نماييم، نخست اينكه وحدت حوزه و دانشگاه وحدت مطلق اين دو نهاد علمي در تمامي شئون باشد و دومين تلقي اينكه هر دو نهاد، در كنار هم به بررسي مسايل علمي و اجتماعي پرداخته و به طور مستقل در راه گسترش فرهنگ و تكامل جامعه اسلامي تلاش كنند.
و سومين ديدگاه اينكه بر تقويت بخش هاي كارآمد هر دو نهاد در ساختار واحد نو تأسيس، تاكيد مي كند.
و چهارمين نگرش بر اين عقيده است كه منظور از وحدت حوزه و دانشگاه، وحدت اين نهاد علمي و معرفتي در عمل اجتماعي و سياسي است. بنابراين در يك نگرش وحدت سازماني و وحدت ارگاني تلقي اين بوده كه ما مي توانيم بخش مديريت حوزه يا دانشگاه را با هم ادغام كنيم و يك تفسير ديگر اينكه اگر حوزويان و دانشگاهيان بتوانند در عرصه تعامل اجتماعي با هم خوب كار كنند مسأله وحدت حوزه و دانشگاه حاصل و تا حد زيادي حلّ شده است و در نگاه پراگماتيك و عمل گرايانه اينكه ما كاركردهاي نهايي اين دو نهاد را با هم يكي كنيم که ما اين چند ديدگاه را به طور گذرا و صرفا براي آشنايي طرح كرديم و ادامه و تفصيل را به مجالي ديگر وا مي گذاريم.[4]
ارزيابي ميزان موفقيت ها در فرآيند گفتمان وحدت حوزه و دانشگاه
اگر ما منصفانه مسأله وحدت حوزه و دانشگاه را در مقام تحقق، مورد ارزيابي قرار دهيم، شاهد كاميابي ها و موفقيت هاي نسبي خواهيم بود كه مي توان به ترتيب ذيل به آن اشاره كرد:
1. كاهش فاصله اي كه به لحاظ شيوه هاي آموزشي و پژوهشي بين اين دو نهاد علمي وجود داشت؛ 2. تبادل استاد و دانشجو و شكل گيري گروه هاي جديد آموزشي و پژوهشي در نهاد حوزه و دانشگاه؛ 3. شكل گيري و پيدايش رشته هاي جديد علمي، با نگاه تطبيقي و جامع به ديدگاههاي مطرح شده؛ 4. طرح وسيع مباحث علوم انساني و اجتماعي در حوزه هاي علميه؛ 5. گسترش نگاه ارزشي و تطبيقي در قلمرو طرح مباحث علمي در دانشگاهها؛ 6. تلاش مشترك در راستاي توليد انديشه و كتاب هاي علمي و نشر مجلات؛ 7. تعامل و همراهي اساتيد و نخبگان حوزه و دانشگاه در راه تثبيت انقلاب اسلامي و كسب توفيقات متعدد در عرصه هاي مختلف حكومتي و... .
اما برخي از اقداماتي كه به طور عيني تر انجام گرفته را مي توان بدينگونه نام برد: «برگزاري همايشها و ميزگردهاي علمي و تبادل نظر حوزويان و دانشگاهيان؛ تصويب قوانين، آيين نامه ها و بخش نامه ها، گنجاندن دروس معارف، اخلاق و متون اسلامي در نظام آموزشي دانشگاه ها»، «تأسيس مراكز و مؤسسات آموزشي و پژوهشي نظير مؤسسه پژوهشي حوزه و دانشگاه (دفتر همكاري حوزه و دانشگاه)، مؤسسه در راه حق، دانشگاه امام صادق، دانشگاه باقر العلوم، مدرسه عالي شهيد مطهري و... كه در آن آموزش هايي به صورت تلفيقي ارائه مي شود»، «تأسيس و برقراري نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها كه در واقع پناهگاهي براي حلّ مسايل و مشكلات اعتقادي و.... دانشگاهيان بوده است.»[5]
روند وحدت حوزه و دانشگاه در دهه اول و دوم انقلاب همراه بود با هدف گذاري براي ارتباط حوزه و دانشگاه، ايجاد تفاهم بيشتر، درك متقابل در جهت رفع سوء تفاهمها، آشنايي با روشهاي هم ديگر، آشنايي با علوم و محيط آموزشي يك ديگر و نزديك شدن صفوف هم ديگر در مبارزه با استبداد و استكبار جهاني و اين تلاشها در برقراري حاكميت ديني به ثمر نشسته و در دهه دوم با سرمايه گذاري كلان موفقيت هاي نسبي هم داشتيم و گفتمان وحدت حوزه و دانشگاه به عنوان يك گفتمان برتر و نامحسوس در تار و پود نظام و جامعه در اين دو دهه ايفاي نقش كرد. بنابراين در اين دو دهه نقش هاي اساسي و بنياديني چون استقرار نظام حكومت، نوشتن قانون اساسي و تشكيل قواي نظام جمهوري اسلامي داشته است. در مجموع براي ارزيابي مسأله وحدت حوزه و دانشگاه بايد ببينيم قبل از انقلاب در چه وضعيتي بوده ايم و يا بايد سال هاي پس از پيروزي انقلاب اسلامي كجا بوده ايم و الان در كجا هستيم كه به برخي از كارها و اقداماتي كه صورت گرفته اشاره گرديد و حاصل اين تلاشها و فعاليتها، نشان از موفقيت نسبي داشته كه نمي توان آن را پوشيده داشت.
انتظارات ما در راستاي تعميق وحدت حوزه و دانشگاه
اول اينكه؛ امروز نسل سوم حوزه و دانشگاه گام بعدي را در نهادينه كردن ارزشهاي انقلاب و تكميل اين پروژه بردارند و ايده وحدت حوزه و دانشگاه بستگي به نوع برنامه ريزي و نحوه اجراي اين برنامه ها دارد. ما امروزه به تلقي جديدي از وحدت حوزه و دانشگاه نيازمنديم كه از يك طرف امكان تحقق خارجي آن وجود داشته باشد و از طرف ديگر بتواند به نيازهاي جامعه اسلامي در تمامي ابعاد فرهنگي، اجتماعي، سياسي، اقتصادي، ديني و علمي و... پاسخ مناسب دهد.
دوم اينكه؛ سياستگذاران و برنامه ريزان حكومت و فعالان سياسي و اجتماعي و نخبگان و مسئولان حوزه و دانشگاه، «وحدت و همگرايي حوزه و دانشگاه» را راهبرد و استراتژي بنيادين بشناسند و با اين معيار تصميمها و برنامه هاي كشور را تنظيم و تعديل نمايند و تمام نهادهاي جامعه بايد توجه داشته باشند كه تعامل و ارتباط حوزه و دانشگاه به دور از هرگونه تشريفات كاذب انجام گيرد.[6]
سوم اينكه؛ بدنة اصلي حوزه و دانشگاه درگير مسايل فرعي و حاشيه اي و دعواي جناحي نشود و بايد اين انرژي را در راهي مصرف كرد که به كار مردم بيايد.
چهارم اينكه؛ حوزه و دانشگاه به گونه اي عمل نمايند كه در برابر غرب نه به دام سكولاريسم بيفتند و نه در دام تحجر و قشري گري اسير شوند بلكه راه خلاقيت، توليد و نوانديشي را در عين اصولگرايي و اصالت خواهي و حفظ نصوص اسلام و ارزشهاي محوري سرلوحة حركت نمايند و در اين راه مجاهدت نمايند.
پنجم اينكه؛ هر دو نهاد حوزه و دانشگاه وجود ديگري را براي اداره جامعه لازم و ضروري دانسته، كاركردهاي خود و محدوده وظايف و اختيارات خود را پذيرفته و ظرفيت تحمل خود را بالا ببرند.
ششم اينكه؛ وجود حركتهاي ناسالمي كه با رويكرد افراط و تفريط ارزشهاي بنيادين جامعه اسلامي را مورد هجمه قرار مي دهند را به انزوا برده و فضا را هر چه بيشتر در جهت تعامل همگرايي بيشتر فراهم نمايند.
هفتم اينكه؛ مباحث و نقد نظرهاي يكديگر و يا گفتگوهاي انتقادي قاعده اي داشته باشد، باب نوانديشي، طرح سؤال، مباحثه، فكر و نظر و كرسي هاي آزاد با حفظ حدود بايد باز باشد.
هشتم؛ وحدت بايد به گونه اي فهميده شود كه در عين وحدت تنوع هم وجود داشته باشد، يعني بايد بتوانيم راه تفاهم و حسن ظن را در عين حفظ نظر و بحث و اختلاف نظر مورد توجه و لحاظ قرار دهيم.[7]
در مجموع با توجه به ضرورت ها و ديدگاه ها و ارزيابي هايي كه درباره وحدت حوزه و دانشگاه صورت گرفته و برخي پيشنهادات و انتظاراتي كه مطرح شد و با عنايت به موفقيت هاي نسبي و كاستي ها و موانع موجود حوزه و دانشگاه با تعامل و همگرايي هايي كه تاكنون داشته، توانسته است گامهاي بلندي در اين خصوص بردارد و امروزه بايد به اين توافق برسد كه چگونه بايد افق هاي كلان و عمدة جامعه را براي پنجاه يا صد سال آينده تصوير كرد و آن گاه با تصوير چنين افق هايي مي توان مقدار زيادي از اهداف و ضرورت هايي كه برشمرديم را به مرحله تحقق رسانده و نگراني هاي دلسوزان انقلاب را به اميد مبدل سازد.
--------------------------------------------
[1] . سيد عباس نبوي، نشريه پگاه حوزه، دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم، 31/3/82، ش 96 ـ 97، ص 28.
[2] . عليرضا، اعرافي، روزنامه رسالت، 30/9/82، ص 11.
[3] . دكتر احمدي، روزنامه رسالت 27/9/82، ص 16.
[4] . سيد عباس نبوي، همان.
[5] . عليرضا اعرافي، همان.
[6] . همان.
[7] . بينام، مقاله منتشره در پگاه حوزه، دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم، ص 22 و 23.
انقلاب اسلامي, وحدت حوزه ودانشگاه

منشأ و مبدأ بحث وحدت حوزه و دانشگاه يا بگوييم طرح گفتمان وحدت حوزه و دانشگاه، نگرش حضرت امام خميني (ره) بود در حقيقت چند سال قبل از پيروزي انقلاب اسلامي? امام خميني (ره) به اين نتيجه رسيدند كه مسأله همراهي و همگامي حوزه و دانشگاه براي رسيدن به افقهايي كه بتواند جامعه سازي كند ضروري است.
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.