مقدمه
تاريخ پديده ى بسيار عجيب و سرنوشت سازى است. بسيارى از حكيمان و مورخان، جهت نظم بخشيدن به آينده ى آدمى، به بررسى اطلاعات و سرگذشت هاى گذشتگان مى پردازند، ولى آيا به لحاظ فلسفى و منطقى مى توان از تاريخ درس گرفت؟ آيا مى توان از حوادث گذشته، وضعيت آينده را پيش بينى كرد و با تعميم استقرايى، به تدوين قانون هاى تاريخى پرداخت؟ تا چه اندازه مدرسه ى تاريخ، عبرت آموز است؟ برخى بر اين باورند كه مورخان، به رنگ محيط و اطراف خود ملوّن مى گردند، غبار پيش فرض ها و گاه بوالهوسى ها و بوالفضولى هاى ذهنى بر بالين گزارش هاى تاريخى مى نشيند. اين عقيده به يك رويكرد معرفت شناختى منتهى است كه از آن به نسبى گرايى معرفتى ياد مى شود; لكن در معرفت شناسى رئاليستى، معيار سنجش معرفت صحيح از سقيم،پذيرفتنى است; گرچه انسان ها را انسان ـ نه فرشته ـ مى داند و واقع بينانه به واقعيت مى نگرد و تسامح و تساهل در عرصه ى معرفت را نمى پذيرد، لكن از اعتبار معرفت شناختى براى اخبار متواتر و واحد، همراه با قرينه دفاع مى كند. برخى ديگر از هگلى مسلكان، به جبر در تاريخ اعتقاد دارند; بر اين اساس، آموزه هاى تاريخى براى پيش بينى مختارانه ى آدمى در آينده، ناموفق جلوه مى كند. ديدگاه فلسفى ما به تاريخ، بر سرنوشت انسان ها عقيده دارد، لكن ميان سرنوشت و جبر در تاريخ، تفاوت جوهرى قايل است.
خلاصه آن كه تاريخ، آموزنده و مكتب انسان سازى و معرّف بايدها و نبايدها، زشتى ها و زيبايى ها، پاكى ها و ناپاكى هاست.
كتاب «سرگذشت ها و عبرت ها در آيينه ى وحى» با اين مبانى فلسفى و معرفت شناختى به بررسى تاريخ و مطالعه ى سرگذشت نخبگان گذشته پرداخته، قرآن و كلام وحيانى الهى و آسمانى را منبع اطلاع رسانى گزارش هاى تاريخى، در معرفى نخبگان پاك و ناپاك، قرار داده است. پيامبرانى چون آدم، هود، يعقوب، يوسف، ابراهيم، الياس، لقمان، سليمان، زكريا، يحيى، و اقوامى مانند اصحاب حجر، قوم هود، قوم لوط، صائبين، اصحاب رس، اصحاب كهف، اصحاب اخدود و نيز شخصيت هايى مانند هامان، سامرى و قارون، در اين اثر، تبيين و معرفى شده اند. اميدوارم، خوانندگان محترم با مطالعه ى دقيق آن، بهره ى كافى را ببرند و مركز مطالعات و پژوهش هاى فرهنگى حوزه ى علميه را از رهنمودهاى خود بهره مند سازند.
در پايان از حضرت حجة الاسلام والمسلمين حسينى بوشهرى مدير محترم مركز مديريت و مركز مطالعات و پژوهش هاى فرهنگى حوزه ى علميه و از نويسنده ى محترم و از ستاد پاسخ گويى به سؤالات دينى و همه ى عزيزانى كه در آماده سازى اين اثر تلاش نموده اند; به ويژه آقايان: سيد محمد حسين ميرى (مدير گروه قرآن) سيد محمد على داعى نژاد (معاونت تحقيقات)، حميد كريمى (مسؤول پروژه ها) و محمد جواد شريفى (مدير آماده سازى، چاپ و نشر آثار مركز) سپاسگزارم.
عبدالحسين خسروپناه
جانشين مركز مطالعات و پژوهش هاى فرهنگى حوزه ى علميه
2/12/1383 مصادف با عاشوراى حسينى 1426 هـ. ق.