مقدمه
سكولاريسم (secularism) در لغت به معناى عُرف گرايى، اعتقاد به اصالت امور دنيوى، غير دين گرايى، نادينى گرايى و جدا شدن دين از دنيا و علمانيت است; و (secular laws) به معناى قوانين عُرفى، ( secularliterature) به معناى ادبيات غير معنوى و دنيوى و (secular mysticism) به معناى عرفان ناسوتى گرفته شده است.[1]
برخى فرهنگ ها سكولاريسم را به معناى تنظيم امور معاش، از قبيل تعليم و تربيت، سياست، اخلاق و جنبه هاى ديگر زندگى انسان، بدون در نظر گرفتن خداوند و دين تفسير كرده اند.[2] برخى ديگر از فرهنگ ها در اين باره مى نويسند: سكولاريسم به معناى مخالفت با شرعيات و مطالب دينى، روح دنيادارى، طرف دارى از اصول دنيوى و عرفى است و سكولاريست به معناى شخصى است كه مخالف با تعليم شرعيات و مطالب دينى و طرف دار اصول دنيوى و عرفى باشد.[3] سكولاريسم در عربى به العَلمانيه (به فتح عين) به معناى عالَمى و اين جهانى بودن و (به كسر عين) به معناى علمى بودن و علم گرايى ترجمه شده است و گزينش اين واژه براى مبنا قراردادن عقلانيت ابزارى و علمى كردن امور دنيوى به جاى دينى كردن آنهاست.[4]
سكولاريسم با توجه به مبانى، اهداف و ويژگى هاى مختلف، معانى اصطلاحى يكسانى ندارد و در يك بستر وسيع بين الحاد و دين دارى، معانى گوناگونى يافته است. بر اين اساس، برخى به حضور دين به عنوان نهادى مستقل از ساير نهادهاى اجتماعى تمايل نشان داده و نقش آن را در حد تنظيم رابطه ى انسان با خدا تنزل داده اند و در مقابل، گروهى به شدت با دين مخالفت كرده و محو كلى آن را از صحنه ى حيات بشرى پيشنهاد كرده اند.
از اين رو، سكولاريسم به دو دسته ى خشن و ملايم تقسيم مى شود; سكولاريسم خشن و افراطى با راهبرد دين ستيزى پيش مى رود و به طور كلى، دين را از صحنه ى زندگى به حاشيه مى راند و سكولاريسم ملايم، به محدود ساختن دين در عرصه ى فردى و نيازهاى شخصى قناعت مىورزد.
در نوشتار حاضر، محقق محترم، جناب حجة الاسلام سيد محمد على داعى نژاد، به سؤالاتى در زمينه ى سكولاريسم و سابقه ى آن، پاسخ گفته اند اميد است مورد توجه و استفاده ى خوانندگان محترم قرار گيرد.
در پايان از مؤلف محترم و از حضرت حجة الاسلام والمسلمين حسينى بوشهرى، مدير محترم مركز مديريت و مركز مطالعات و پژوهش هاى فرهنگى حوزه ى علميه و از ستاد پاسخ گويى به سؤالات دينى و همه ى عزيزانى كه در آماده سازى اين اثر تلاش نموده اند; به ويژه آقايان سيد مهدى صالحى اميرى (مدير گروه دين پژوهى)، حميد كريمى (مسئول پروژه ها) و محمد جواد شريفى (مدير آماده سازى، چاپ و نشر آثار مركز)، تشكر و قدردانى مى نمايم.
عبدالحسين خسروپناه
جانشين مركز مطالعات و پژوهش هاى فرهنگى حوزه ى علميه
2/11/1383 مصادف با عيد سعيد قربان 1425 هـ. ق

[1]. مارى بريجانيان، فرهنگ اصطلاحات فلسفه و علوم اجتماعى، انگليسى ـ فارسى، ويراسته ى بهاء الدين خرمشاهى، ص 780.
[2]. OXFORD, ADVANCED LEARNER`S DICTIONARY P. 1062.
[3]. عباس آريانپور كاشانى، فرهنگ كامل انگليسى فارسى، ج 5، ص 4952 ـ 4953.
[4]. ر.ك: عادل ظاهر، الاسس الفلسفيه لعلمانيه، ص 38; سبلى العيمى، العلمانية و الدولة الدينية، ص 18.