مقدمه
در گذشته ى هر كشور و ملتى، حوادث و رخ دادهاى بزرگى وجود دارد كه نقطه ى عطف و سرنوشت ساز در تاريخ آن جمع به حساب مى آيد. دانستن تاريخ و توجه به اين فراز و نشيب ها، دست مايه ى مهمى براى ساختن آينده ى بهتر و مايه هاى سرشارى براى عبرت آموزى است.
مسلماً داستان مشروطيت، يكى از مقاطع مهم و درس آموز در تاريخ ايران و مردم مسلمان اين مرز و بوم است. انقلاب مشروطه داراى پيش زمينه هاى متعددى بود مانند:
الف) آموزه هاى دينى در مورد عدم پذيرش حاكميت طاغوت و ظالم و بيدارى مردم مسلمان و پيوند بيشتر با روحانيت آگاه;
ب) آشنايى بيشتر مردم با حكومت هاى خارج از ايران، حاكميت قانون به جاى شخص و پيروزى مردم روسيه در مقابل تزارها;
ج) ستم هاى اقتصادى سلاطين قاجار، اخذ ماليات هاى سنگين و گسترش فقر;
د) سلطه ى اقتصادى بيگانگان و دادن امتياز به انگليس ها و روس ها;
هـ) بى كفايتى پادشاهان و درباريان در اداره ى كشور.
امروز آشنايى با تاريخ مشروطيت و بهره بردن از تجربيات بزرگ آن دوران، مانع شكست و تكرار حوادث تلخ گذشته خواهد بود.
براى تحقق اين منظور و گسترش دانش اجتماعى و سياسى آحاد جامعه، پروژه ى، «از عدالت خانه تا مشروطه ى غربى» از سوى گروه تاريخ مركز مطالعات و پژوهش هاى فرهنگى حوزه ى علميه سامان يافته است; اميد است مورد استفاده ى همگان به ويژه جوانان عزيز قرار گيرد.
در اين جا لازم است از زحمات مؤلف محترم جناب حجة الاسلام جواد سليمانى و همكار محترمشان جناب حجة الاسلام سيد رمضان عليان و نيز از جناب حجة الاسلام والمسلمين حسينى بوشهرى، مدير محترم مركز مديريت و مركز مطالعات و پژوهش هاى فرهنگى حوزه ى علميه و از ستاد پاسخ گويى به سؤالات دينى و همه ى كسانى كه در آماده سازى اين اثر تلاش نموده اند، به ويژه حجج اسلام آقايان: اسماعيل روشن تن (معاونت تحقيقات)، سيد على خيرخواه (مدير گروه تاريخ معاصر)، غلامحسن محرمى (مدير گروه تاريخ اسلام)، حميد كريمى (مدير پروژه ها) و محمد جواد شريفى (مدير آماده سازى، چاپ و نشر آثار مركز) تشكر و سپاس گزارى نمايم.
عبدالحسين خسروپناه
جانشين مركز مطالعات و پژوهش هاى فرهنگى حوزه ى علميه
27 / 2 / 1384 / هشتم ربيع الثانى 1426 ق
مصادف با ولادت امام حسن عسكرى(عليه السلام)