این روزها خیلی از مردم وقتی می‌شنوند که رهبری در مورد یک تفاهم‌نامه بین‌ رئیس‌جمهور جمهور ایران و آمریکا فرموده‌اند: «بنده علی‌الاصول نظر دیگری داشتم»، این سؤال برایشان پیش می‌آید که یعنی رهبری با اصل مذاکره مخالف‌اند؟ یا از عملکرد تیم مذاکره ناراضی‌اند؟ اصلاً این «علی‌الاصول» یعنی چه؟

بیایید ماجرا را از اول توضیح بررسی کنیم. رهبری در این پیام، با اصلِ مذاکره و تفاهم مخالف نکرده اند و اصل ورود به مذاکره را پذیرفته‌اند. اما چرا با وجود اینکه نظر شخصی‌شان درباره‌ی مفاد تفاهم‌نامه، چیزِ دیگری بوده، باز هم آن را پذیرفته‌اند؟ برای اینکه مسئولان و کارشناسانی که در تیم مذاکره هستند، با توجه به شرایط و مصالح کشور، این مسیر را به عنوان راهکار تشخیص داده‌اند و روی آن پافشاری کرده‌اند. رهبری هم به این تشخیصِ کارشناسی احترام گذاشته‌اند و با وجود اینکه کامل قانع نشده‌اند، به خاطر نظم و وحدت نظام، با آن موافقت کرده‌اند.

اما این موافقت، یک «اما»ی بزرگ دارد و آن هم «علی‌الاصول» است. یعنی بر اساس اصول. این اصول، همان خط‌کش‌های اساسی هستند که از دلِ تاریخ، تجربه‌های تلخ و شیرین این مملکت، و آیین‌های دینی‌مان به دست آمده‌اند؛ مثل اینکه به آمریکا اعتماد نداریم، مثل اینکه نباید در برابر زیاده‌خواهی‌هایش کوتاه بیاییم، مثل اینکه منافع‌مان را باید در میدانِ عمل و قدرتِ خودمان جستجو کنیم، نه در وعده‌های توخالی طرف مقابل.

پس مفهومِ «علی‌الاصول» این است که می شود مذاکره کرد، اما این مذاکره باید در چهارچوب این اصول پیش برود. یعنی تیم مذاکره‌کننده باید با چشمِ باز پای میز گفت‌وگو بنشیند، از تجربه‌ی تلخِ برجام درس بگیرد که بعضی‌ها پس از امضای آن، دچار ذوق‌زدگی شدند و وعده‌های غیرواقعی دادند، و امروز با هوشیاری کامل، بدون اینکه از اصول خود عقب‌نشینی کنند، به دنبال تأمین منافع کشور باشند.

حالا خیلی‌ها ممکن است فکر کنند که این حرف، یعنی تیم مذاکره کارِ اشتباهی کرده یا رهبری از آنها ناراضی است اما وقتی رهبری می‌فرمایند «علی‌الاصول»، در واقع دارند پشتِ تیم مذاکره را محکم می‌کنند. یعنی به طرفِ مقابل (مثل آمریکا) می‌فهمانند که پشتِ سرِ این تیم، یک نظامِ اصولی و مصمم قرار دارد که هرگز زیر بارِ هرچیزی نمی‌رود. در نتیجه، دست تیم مذاکره برای چانه‌زنی قوی‌تر و محکم‌تر می‌شود، نه اینکه بسته شود. این یعنی به آنها قدرتِ مانور و ابتکارعمل داده می‌شود تا بتوانند بدون نگرانی از اتهامِ عقب‌نشینی، با صلابت بیشتری پیش بروند.

به عبارت دیگر، این پیام یک راهِ میانه‌ی هوشمندانه است؛ هم به نظرِ کارشناسیِ مسئولین احترام گذاشته، هم خط قرمزهای نظام حفظ شده‌اند. این یعنی موافقت با مذاکره، اما نه از سرِ هرگونه سازشی، بلکه بر اساسِ اصولی که از دلِ سال‌ها تجربه و مقاومت به دست آمده‌اند.

متأسفانه برخی افراد، این پیام را یک‌طرفه خوانده‌اند و فقط روی همان یک جمله‌ی «نظر دیگری داشتم» تمرکز کرده‌اند و بقیه‌ی بیانیه را نادیده گرفته‌اند. آنها شروع کرده‌اند به توهین به تیم مذاکره‌کننده و ایجاد تفرقه، در حالی که این کار، دقیقاً برخلاف نظر رهبری است؛ چون ایشان در این پیام، تأکید زیادی بر وحدت و حفظِ انسجام دارند.

در نهایت، خلاصه‌ی ماجرا این است که «علی‌الاصول» یعنی نه «رد» مذاکره، و نه «موافقت» بی‌چون‌وچرا. یعنی «آره»ی مشروط به اصولی که از دلِ تاریخ، تجربه و ارزش‌های ما برآمده‌اند؛ اصولی که به ما می‌گویند چگونه مذاکره کنیم بدون اینکه ذوق‌زدگی یا عقب‌نشینی داشته باشیم.